Mazowiecka Wieś

Atlas możliwości – paszport do sukcesu

Wydawca:

Fundacja TERAZ MAZOWSZE

ul. Marszałkowska 140/8

00-061 Warszawa

terazmazowsze.eu

Redakcja i opracowanie graficzne:

Euro Pilot Sp. z o.o., Warszawa

Autor tekstów:

Dominika Borówka

ISBN: 978-83-8218-178-4

Publikacja, do której lektury serdecznie Państwa zapraszamy, łączy kilka form wydawniczych – atlas, przewodnik oraz poradnik. Jednocześnie dotyka wielu dziedzin i ukazuje zróżnicowane uwarunkowania, ponieważ przemysł czasu wolnego jest wielodyscyplinarną gałęzią gospodarki, związaną z odpo-czynkiem i spędzaniem czasu wolnego. W odniesieniu do agroturystyki, a właśnie wiedzą na jej temat chcemy się dzielić, okoliczności związane z konkretnym położeniem są szczególnie ważne. Podczas, gdy branża hotelarska, może bazować na rozwijaniu udogodnień i rozbudowie infrastruktury niekiedy w dużym odcięciu od warunków lokalnych, agroturystyka odpowiada na potrzebę obcowania z przyrodą, w oddaleniu od zgiełku i pośpiechu, nierzadko w nadziei smakowania „życia sielskiego”, w otoczeniu urokliwym i kameralnej atmosferze. Dlatego tak ważne jest rozpoznanie, przeanalizowanie i zro-zumienie potencjału wynikającego z położenia przestrzennego naszego gospodarstwa. Umiejętność nazwania mocnych stron otoczenia, ich odpowiednie wyeksponowanie, oraz wiedza na temat oczeki-wań współczesnego turysty to klucz do stworzenia oferty atrakcyjnej, ciekawej i pożądanej. To również ścieżka do budowania własnego biznesu bądź działalności skutecznie wspierającej budżet domowy, która przynosi satysfakcję, spełnienie zawodowe i poczucie stabilizacji. Jako Fundacja dedykująca pracę przede wszystkim rozwojowi województwa mazowieckiego, działająca w poczuciu silnego związku i szczególnego zamiłowania do naszego regionu – Serca Polski – dostarczamy Państwu możliwie szcze-gółową analizę danych gospodarczych oraz uwarunkowań geograficzno-kulturowych panujących na Mazowszu. Jesteśmy przekonani, że będzie to skuteczne narzędzie planistyczne dla Państwa, a w dłuż-szej perspektywie dźwignia rozwoju naszego województwa. Jednocześnie zachęcamy mieszkańców i gospodarzy z innych części kraju do zapoznania się z poniższym wydawnictwem, ponieważ Nasza i Wasza współpraca to nie tylko kwestia wartości dodanej, której źródłem są np. produkty sieciowe, ale dobrobyt całej Polski i przyszłych pokoleń.

Serdecznie pozdrawiam

Zbigniew Szumera

Prezes Fundacji TERAZ MAZOWSZE

2

3

Mazowsze to region o wyjątkowych walorach, chociaż niekiedy lokalni przedsiębiorcy nie dostrzegają pełni jego potencjału. Często pokutuje przekonanie o trzech atrakcyjnych destynacjach Polski – górach, morzu i mazurskich jeziorach. Tymczasem na Mazowszu można żeglować, kajakować, uprawiać wy-czynową jazdę na rowerze, wędrować przez parki krajobrazowe czy zwiedzać mury średniowiecznych zamków. I dużo więcej! Wzdłuż i wszerz nasze województwo przecinają szlaki kulturowe i historyczne. Wspaniałe wyprawy odbywać można śladami Chopina, Książąt Mazowieckich, słynnych polskich filmów czy tradycji. A skoro o tradycji mowa, w wielu zakątkach regionu wciąż żywa jest kultura kurpiowska, która przetrwała nie tylko w skansenach ale w architekturze wielu gospodarstw, w mowie czy potrawach. Organizowane są pokazy dawnego rękodzieła i przetwórstwa, opowiada się o pracy Kurpiaków, którzy oprócz rolnictwa, korzystali z naturalnych bogactw puszczy (bartnictwo, bursztyniar-stwo, rybołówstwo, wydobywanie rud darniowych). Rzeki, lasy i pola uprawne to typowy krajobraz Mazowsza, ale jakże urokliwy, jaki pełen spokoju i łagodności. W czasach pośpiechu i wszechobecnej elektroniki, która nie tylko ułatwia komunikację, ale towarzyszy krok w krok, mieszkańcy wielkich miast potrzebują „ucieczki”. Ważne, aby właściciele gospodarstw rolnych usłyszeli ich tęsknotę za przyrodą i mazowiecką wsią. Wszyscy na tym skorzystamy! Turyści z miast odpoczną, nabiorą sił, będą zdrowsi, zaś gospodarze zdobędą dodatkowe źródło dochodu i rozwiną działalność.

Liczę, że Atlas Możliwości pomoże rolnikom rozpoznać cechy swojego otoczenia, które są wyróżniające i atrakcyjne dla potencjalnych turystów. Mam też nadzieję, że zawarte w niniejszym wydawnictwie rady i wskazówki, rozwieją wątpliwości i pozwolą na założenie biznesu szybko i skutecznie.

Życzę dobrej lektury i udanego rozwijania agroturystyki!

Janina Ewa Orzełowska

Członek Zarządu Województwa Mazowieckiego

4

5

ODPOCZNIJ NA WSI

6

7

Turystyka wiejska jako forma turystyki

wspólne spożywanie posiłków z gospodarzami,

możliwość obserwowania, a czasem także uczest-

Agroturystyka to pojęcie bardzo pojemne i wielo-

nictwa w zwyczajnej pracy (uprawa roli, hodowla

znaczeniowe, głównie z uwagi na fakt jego różnej in-

zwierząt, przetwórstwo). Przyjęło się, choć nie jest

terpretacji. Inaczej o agroturystyce myślą odbiorcy – to bezwzględną regułą, relację pomiędzy turystami klienci gospodarstw agroturystycznych, inaczej sami a gospodarzem, sprowadzać do przybliżania miesz-gospodarze. Także polskie prawo określa pewne ramy kańcom miast funkcjonowania gospodarstwa rolne-dla obiektów agroturystycznych, które nierzadko go. W tym aspekcie gospodarz jest swego rodzaju odbiegają od powszechnego wyobrażenia o świad-przewodnikiem, który zapoznaje gości z codzien-

czeniu tego rodzaju usług. Z punktu widzenia osoby nością wsi, specyfiką pracy na roli, jej zmienności planującej założenie lub rozwinięcie agroturystyki, w ujęciu pór roku oraz dobowego cyklu prac gospo-ważna jest świadomość różnic w jej postrzeganiu. darskich, opiece nad hodowanymi zwierzętami, itd.

foto: Puszcza Biała

foto: Wyszogród

Rozumienie potrzeb konsumentów, właściwa anali-

Istotnym aspektem agroturystyki jest również wy-

za własnego potencjału, przygotowanie oferty oraz korzystanie potencjału kulturowego, odwołanie do umiejętność jej komunikowania – to szereg tematów, tradycji i obyczajów, realizujące się np. w przygotoW odniesieniu do gospodarki krajowej, agroturysty-

Agroturystyka:

z którymi właściciel agroturystyki musi się zmierzyć. wywaniu potraw regionalnych, rękodziele (tkactwo, ka to ważne narzędzie wspierania rozwoju obszarów » zdrowy wypoczynek w bliskości z przyrodą; Jednak kompleksowe przygotowanie i konsekwentna haftowanie, wycinanki) czy folklorze (taniec, śpiew).

wiejskich. Zapobiega ona wyludnianiu tych terenów, » promowanie zielonej turystyki i wartości realizacja planu w dużym stopniu gwarantują sukces

zapewniając wzrost dochodów ludności lokalnej.

ekologicznych;

– satysfakcję oraz stabilny i dochodowy biznes, który Jednocześnie umacnia atrakcyjność wsi, w tym ceny » forma (dodatkowego) zarobkowania na terenach może stale uzupełniać budżet gospodarstwa rolnego Oczywistą korzyścią płynącą z agroturystyki dla go-gruntów. Agroturystyka wpisuje się również w zało-

wiejskich;

lub stać się źródłem znaczących dochodów. Warto spodarza jest dochód. Z punktu widzenia gościa, jest żenia polityki proekologicznej, która promuje usługi » wspieranie rozwoju i promocja wsi; zwrócić uwagę, że część osób prowadzących agro-to wypoczynek poza miastem, najczęściej w atrakcyj-

i działalność mało uciążliwe dla środowiska, nie wy-

» zapobieganie wyludnianiu wsi;

turystykę, to rolnicy, którzy korzystają z przywilejów, nej pod względem przyrodniczym okolicy, możliwość magające tworzenia rozbudowanej infrastruktury. » budowanie poczucia przynależności, odpowie-w tym ulg podatkowych. Trzeba jednak pamiętać, że bliższego poznania zasad pracy gospodarstwa rolne-Ostatni, ale nie mniej ważny pozostaje aspekt bu-dzialności i identyfikacji lokalnej.

owe zwolnienia dotyczą działalności o kameralnym go oraz obcowania z życiem na farmie. Wypoczynek dowania przywiązania do terenów wiejski i wzmac-charakterze oraz usług zawężonych do zapewnienia na wsi jest stawiany przez turystów w opozycji do po-niania poczucia przywiązania, zarówno ze strony Powyższy, bardzo ogólny, opis agroturystyki, daje noclegu i posiłków.

śpiechu, hałasu, hektyczności życia miejskiego. Nie-

odwiedzających („Mieszkam w mieście ale jestem jednakowoż wyobrażenie o jej złożoności. Wysuwa rzadko agroturystyka kojarzy się z „życiem sielskim”, dumny, że żyję w pięknym i ciekawym regionie”), jak się kilka wniosków, których musimy być świadomi W najprostszym i bardzo ogólnym ujęciu agrotury-często idealizowanym przez gości. Ponadto tradycyj-

i gospodarzy („Nasze tereny są nie tylko urodzajne, przygotowując się do agroturystycznego biznesu.

styka wykorzystuje naturalne walory krajobrazu oraz nie konsument „wczasów pod gruszą” oczekuje niż-ale budzą też zachwyt przyjezdnych).

Ważne jest rozpoznanie warunków prowadzenia

możliwość spędzania wolnego czasu w gospodar-

szych wydatków związanych z pobytem, niż miałoby

działalności turystycznej na wsi.

stwie rolnym, w tym nocleg, wyżywienie, niekiedy to miejsce w typowym obiekcie hotelowym.

8

9

należy przygotować biznesplan i wszystko rzetel-

Agroturystyka w Polsce i na Mazowszu

nie policzyć, przywołując określenie dziś już nieco

zapomniane – ostro zatemperowanym ołówkiem.

Według najnowszych danych Głównego Urzędu

statystycznego1, w porównaniu z rokiem 2020,

Na koniec nie wolno zapominać o analizowaniu

w roku 2021 odnotowano minimalny spadek udzia-

w szerszym kontekście. Przykładem jest nie tylko łu turystów w ogólnej liczbie korzystających z noc-pandemia Covid 19, która gwałtownie wpłynęła na legów. Turyści dłużej niż w 2020 roku korzystali sytuację w turystyce i przemodelowała preferencje

m.in. z noclegów w zakładach uzdrowiskowych,

konsumentów. W połowie 2022 roku zdiagnozowano

ośrodkach kolonijnych, kwaterach agroturystycz-

silne zanieczyszczenie wód Odry, w wyniku którego nych oraz na polach biwakowych. Schroniska,

bardzo ucierpiała flora i fauna rzeki. W konsekwencji ośrodki kolonijne oraz kwatery agroturystyczne

ruch turystyczny związany z przechodzącą przez pięć

odnotowały największy wzrost liczby noclegów

foto: Rezerwat przyrody Bagno Całowanie

foto: Zalew w Makowie Mazowieckim

województw Odrą został zamrożony. Ta niewątpliwa

turystów zagranicznych. W odniesieniu do danych

katastrofa ekologiczna nasuwa pytania o przyszłe pre-

dla województwa mazowieckiego2 w 2021 roku

Obejmuje to zarówno ogólną sytuację gospodar-

ferencje turystów związane ze spędzaniem czasu nad

z turystycznych obiektów noclegowych skorzysta-

w zaistniałym wzroście konsumpcji miejsc noclego-

czą, jak i sytuację zawężoną do branży turystycznej wodami Odry bądź potencjalną relokację destynacji ło 3027,3 tys. turystów, którym udzielono 5475,9 wych w 2021 roku. Dodatkowo, warto przytoczyć na tle kraju i województwa. Ważna jest również urlopowych. Dlatego myśląc o agroturystyce trzeba tys. noclegów. W porównaniu z 2020 rokiem było badania poprzedzające sezon wakacyjny 2022, perspektywa czasowa i analizowanie zjawisk na mieć na uwadze, że nasz obiekt nie jest „zawieszony to więcej odpowiednio o 43,0% i o 34,9%. Stopień opracowane przez Mazowiecką Regionalną Organi-przestrzeni kilku, a nawet kilkunastu lat. To daje w próżni”, przeciwnie – wpływ na zainteresowanie wykorzystania miejsc noclegowych wyniósł 27,5% zację Turystyczną, analizujące całość turystyki w re-lepsze podstawy dla wnioskowania i prognozo-

nim mają okoliczności, które dynamicznie się zmieniają i w ciągu roku wzrósł o 6,2%. Choć z powyższych gionie. Otóż, turystyka na Mazowszu przynosi śred-wania tendencji. Dokładne rozpoznanie powinno i nie wolno pozostawać na nie obojętnym. Okoliczno-danych wyłania się optymistyczny obraz, na pod-

nio 5-6 % produktu brutto. Zgodnie z komunikatem

bezwzględnie dotyczyć potencjału wynikającego ści, o których mowa mogą pozostawać w oderwaniu stawie, którego możemy wnioskować o istotnym MROT, jeśli w 2021 roku wartość PKB Mazowsza z położenia geograficznego obiektu (np. położenie od naszego wpływu (np. wypowiedź słynnego cele-wzroście zainteresowania bazą agroturystyczną, to wynosiła około 140 mld euro, to przychód z tury-względem ośrodków miejskich, skomunikowanie, bryty o pobycie w obiekcie agroturystycznym, alert należy uwzględnić poważny czynnik pandemicz-styki odpowiada kwocie 40 mld złotych. W puli tych

odległość do zbiorników i cieków wodnych oraz ich epidemiologiczny). Jednak świadomość ich istnienia ny – duże ograniczenia w wykorzystaniu obiektów dochodów znalazła się też agroturystyka, a same charakter, dostęp do terenów leśnych – przyrodni-oraz właściwa reakcja i komunikacja (odpowiednio po-

turystycznych w 2020 roku oraz efekt „skokowego” dane są imponujące.

czo cennych lub chronionych, urozmaicenie rzeźby wołanie się na opinię celebryty lub umieszczenie po-zainteresowania w roku 2021. Jednocześnie należy Sięgając na powrót do danych Głównego Urzę-terenu itp.). Znajomość trendów w turystyce, ocze-

wiązanego posta na FB, a w przypadku alertu poinfor-

zauważyć, że to właśnie agroturystyka przodowała du Statystycznego za rok 2021, należy podać, że kiwań klientów, a także dobrych praktyk – to ważny mowanie na stronie i w mediach społecznościowych 1 Turystyka w 2021 r., Główny Urząd Statystyczny oraz Urząd Statystyczny w Rzeszowie Warszawa, Rzeszów 2022, fundament przygotowań do biznesu. Jeśli w ślad za o wysokich standardach sanitarnych w naszym obiek-https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5494/1/19/1/turystyka_w_2021_r_2.pdf przeprowadzoną analizą uznamy, a zazwyczaj tak cie), pozwalają na większe panowanie nad sytuacją 2 Turystyka w województwie mazowieckim w 2021 r., Urząd Statystyczny w Warszawie, Informacje sygnalne 18.05.2022, https://war-szawa.stat.gov.pl/opracowania-biezace/opracowania-sygnalne/kultura-turystyka-sport/turystyka-w-wojewodztwie-mazowieckim-w-jest, że nasze przedsięwzięcie wymaga inwestycji, i łagodzenie potencjalnych negatywnych skutków.

-2021-r-,2,16.html

10

11

USTAWA

USTAWA

Zgodnie z art. 6 Ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 43 ustawy PIT: (Wolne od po-

przedsiębiorców działalność polegająca na wynajmowaniu datku dochodowego są) dochody uzyskane z tytułu wy-przez rolników pokoi, sprzedaży posiłków domowych i świad-najmu pokoi gościnnych, w budynkach mieszkalnych po-

czeniu w gospodarstwach rolnych innych usług związanych łożonych na terenach wiejskich w gospodarstwie rolnym, z pobytem turystów nie jest działalnością gospodarczą i jako osobom przebywającym na wypoczynku oraz dochody

taka nie wymaga rejestracji.

uzyskane z tytułu wyżywienia tych osób, jeżeli liczba wynajmowanych pokoi nie przekracza 5.

INTERPRETACJA

INTERPRETACJA

Usługi agroturystyczne nie są kwalifikowane jako dzia-Z powyższego zapisu wynika, że podatnik prowadzący łalność gospodarcza, jeżeli są dostarczane przez osoby agroturystykę może skorzystać z całkowitego zwolnienia prowadzącej działalność rolniczą w posiadanym gospo-od podatku PIT, o ile najem dotyczy pokoi gościnnych darstwie rolnym. Co ważne, do prowadzenia działalności znajdujących się w budynkach mieszkalnych, budynki agroturystycznej nie jest konieczny tytuł własności go-z pokojami do wynajmu położone są na terenie wiejskim spodarstwa rolnego, wystarczające jest jego posiadanie w gospodarstwie rolnym, przedmiotem usługi jest najem foto: Pejzaż Mazowsza

na podstawie umów cywilno-prawnych np. dzierżawy pokojów gościnnych wyłącznie osobom przebywającym lub użyczenia. A zatem agroturystyka w powyższym uję-na wypoczynku, zaś liczba wynajmowanych pokoi nie całkowita liczba gospodarstw agroturystycznych bazujące na naturze oraz turystyka wiejska. Jej ciu korzysta ze zwolnienia podatkowego lub preferen-przekracza 5.

wyniosła 8 tys., zaś ilość miejsc noclegowych ponad głównymi klientami są mieszkańcy dużych miast, cyjnych form opodatkowania. Co więcej, nie wymaga 90 tys.3 W przypadku województwa mazowieckiego rodziny z dziećmi oraz zwierzętami domowymi, spełnienia warunków dla organizacji usług turystycznych.

Wymienione powyżej przesłanki wyboru agrotu-

wartości te to odpowiednio 354 kwatery oraz 3825 o wysokim statusie majątkowym i dużej świadomo-Wymaga natomiast zgłoszenia obiektów noclegowych

rystycznej destynacji są kluczowe dla planowania miejsc noclegowych4. Turystyka wiejska odznacza ści ekologicznej, a także osoby dojrzałe, ale żyjące do ewidencji prowadzonej przez gminę, jak i spełnienia i kreowania własnej oferty. Dodatkowo warto przy-się silną sezonowością a konsumpcja jej oferty przy-

nowocześnie i aktywnie. Dokonując wyboru miejsca

określonych warunków technicznych, sanitarnych i p.poż.

toczyć wyniki badań przeprowadzonych w ramach

pada na miesiące lipiec i sierpień. Według badań na wypoczynek, kierują się: Pamiętajmy, żezakres opisanej działalności, podlegającej projektu „AGROTURYSTYKA NA NOWO. RAPORT

Światowej Organizacji Turystyki, przytaczanych na »

» stronami www;

preferencyjnym warunkom podatkowym, jest ograniczo-

KOŃCOWY”6. Po pierwsze, najważniejszymi ele-

wspólnym posiedzeniu Komisji Kultury Fizycznej, »

» opiniami bliskich (ich doświadczeniami);

ny, a poszerzenie oferty o dodatkowe usługi, wymaga mentami oferty agroturystycznej są dla Polaków

Sportu i Turystyki Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi »

» wynikami wyszukiwarki Google (pierwsze 10

opodatkowania.5

świeże powietrze, pokój z własną łazienką oraz

w październiku 2021 roku, do kluczowych trendów

wyników).

gwarancja ciszy i spokoju. Po drugie około 15% kon-

należą aktywność na świeżym powietrzu, produkty

sumentów określa siebie jako stałych klientów, zaś

3 Na podstawie Ewidencji Obiektów Turystycznych prowadzonej przez urzędy gmin 5 Poradnik przedsiębiorcy | Stan na dzień 26-07-2022, Agroturystyka – jak rozpocząć działalność – poradnik, Biznes.gov.pl 4 Informacja Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii na temat wsparcia dla gospodarstw agroturystycznych i promocji agroturystyki w Polsce, Wspólne posiedzenie Komisji Kultury Fizycznej, Sportu i Turystyki Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 28.10.2021

6 „AGROTURYSTYKA NA NOWO. RAPORT KOŃCOWY”, na zlecenie Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie, oddział w Warszawie, Grudzień, 2020

12

13

kolejne 19% planuje lub ma doświadczenia związa-

zwierzęta, ale nie pachną i nie brudzą…). Taka wizja

w stanie zapewnić kameralne, odosobnione i wy-

ne z urlopem na wsi. Istotne są również skojarzenia może stanowić pewne utrudnienie dla gospodarza, godne miejsce do pracy, obowiązkowo z dobrym

z wypoczynkiem w agroturystyce. Większość re-

dlatego tak istotne, aby był jej świadom i potrafił

zasięgiem internetu, to koniecznie powinien akcen-

spondentów utożsamia go z urlopem w domku nad przygotować gości na realia życia na wsi, „opako-tować to w swojej ofercie.

jeziorem i bliskim sąsiedztwem zwierząt. Gros pyta-

wać” prace gospodarskie w ciekawe doświadcze-

nych, odpowiada również, że szukając agroturystyki, nie – przeżycie, wydzielił przestrzeń tylko dla tu-Powyższa kompilacja badań przeprowadzonych

szuka wyciszenia. Klienci podróżujący z dziećmi są rystów lub na przykład poinformował na stronie przez odmienne instytucje daje mocne podstawy

zainteresowani pakietami i turnusami, a także moż-

www, że w gospodarstwie prowadzone są „praw-

dla wnioskowania o charakterze naszych przygo-

liwością uczestnictwa w różnego rodzaju warszta-

dziwe prace rolne i hodowlane” i, że turysta powi-

towań w zakresie atrakcyjnej i pożądanej oferty

tach. Dużą grupę stanowią także klienci stali, którzy nien dokonywać przemyślanego wyboru.

agroturystycznej.

regularnie odwiedzają dane gospodarstwo (bo jest sprawdzone, bo dobrze się w nim czują, bo mają Innym ważnym i rozpoznanym trendem, który zy-W wielu opracowaniach dotyczący turystyki ze-

foto: Kampinoski Park Narodowy

sentyment). Nierzadko polecają obiekt swoim znajo-

skał na sile w świetle pandemii, jest tzw. agri office.

tkniemy się z silnym trendem związanym ze specja-

mym. Grupa klientów tematycznych to osoby nasta-

Już przed okresem lockdownów w Polsce, w po-

lizowaniem się i zawężaniem oferty do danej grupy

wione na ofertę szczególną/specjalną gospodarstwa szczególnych gospodarstwach domowych jedna odbiorców. To podejście jak najbardziej słuszne, ale cenna umiejętność, ale zawsze należy pamiętać (temat jogi, lokalnego jedzenia, zbiorów owoców lub osoba przechodziła na pracę zdalną. To rozwiązanie należy mieć na względzie, że budując ofertę agro-o budowaniu wizerunku sukcesywnie i od podstaw,

grzybów). To grupa bardzo entuzjastyczna i bezpro-

umożliwiało połączenie obowiązków zawodowych

turystyczną już tworzymy produkt specjalistyczny, gdzie fundament to estetyczne i czyste pokoje, blemowa. Diametralnie innymi konsumentami są z dbaniem o dom i rodzinę (np. zawożenie i odbie-w pewnym zakresie zawężony. Oczywiście możemy możliwie z własną łazienką, smaczne i zdrowe je-osoby kupujące pobyt przez serwis Booking.com. ranie dzieci z przedszkola itp.). Pandemia dodatko-liczyć na trafienie w idealna niszę (np. kobiety – sin-dzenie, a dopiero potem romantyczny pomost na

To osoby, które niestety często podejmują decyzję wo wymusiła na dużej liczbie osób przyuczenie się gielki, pracujące w wolnym zawodzie, zorientowane stawie z przycumowaną, białą łódką. Ważne jest też o urlopie w agroturystyce przypadkowo, a później do pracy zdalnej. Obecnie część pracowników nie na zdrowy tryb życia, zainteresowane ciszą i spo-prowadzenie biznesu w zgodzie w samym sobą. Szu-

są rozczarowane swoim wyborem.

wróciła do pracy w biurze bądź pracuje w systemie

kojem z możliwością pracy zdalnej). Należy jednak kanie/nazwanie grupy docelowej warto pogodzić mieszanym. W tej grupie znajdują się osoby, które

pamiętać, że bardzo wąska specjalizacja wymaga z odpowiedzą na pytanie, kogo chcielibyśmy gościć Innym ważnym wnioskiem płynącym z badań prze-odczuwają potrzebę zmiany otoczenia dla swojego

bardzo dobrego marketingu, który zapewni odpo-

we własnym domu. Jeśli lubimy dzieci i nie sprawia

prowadzonych na zlecenie Krajowej Sieci Obsza-

home office. Wciąż chcą pracować zdalnie, ale nie

wiednią liczbę klientów z wybranej grupy. Marke-

nam większego problemu fakt, że w szczególności

rów Wiejskich Centrum Doradztwa Rolniczego w mieszkaniu w mieście, ale np. w wiejskiej chating jest bardzo ważny, ale na jego owoce trzeba małe pociechy potrafią być dość hałaśliwe, to nie ma w Brwinowie w 2020 roku jest idealistyczne wycie nad rozlewiskami Bugu. Dzięki temu, zaraz po

czasem poczekać. W tym kontekście silne zawę-

większych przeciwskazań do kierowania oferty do

obrażenie o wczasach na wsi. Turystom taki pobyt wyłączeniu komputera mogą się udać na spacer żanie grupy odbiorców w ramach już zawężonej młodych rodzin. Jeśli cenimy możliwość porozma-kojarzy się z sielskimi obrazami, które mogłyby sta-

brzegiem rzeki albo obserwować zachód słońca

branży turystycznej może być utrudnieniem w biz-

wiania, obcowania z osobami dojrzałymi, to warto nowić ilustrację do narodowych epopei (wieś siel-z hamaka rozwieszonego w owocowym sadzie. To

nesie. Podobnie jeśli chodzi o potrzebę wyróżnienia pomyśleć o ofercie dla gości w wieku senioralnym.

ska, pogodna, na tle domu przypominającego dwo-

ważny trend, którego nie wolno lekceważyć. Co

się. Oczywiście bycie nowatorskim i odkrywczym A może wyznajemy filozofię wegańską i łatwiej bę-rek szlachecki, gdzieniegdzie biegają swobodnie więcej, to wspaniała nisza. Jeśli gospodarz jest w kreowaniu wizerunku własnej agroturystyki to dzie się nam zrozumieć z osobami podzielającymi tą 14

15

postawę. Jedno jest pewne. Większe szanse powo-

przy dużej konkurencji, nie oznacza to, że będzie-

Podkreślenia wymaga, że współczesny konsument

dzenia będzie mieć biznes, który przynosi nam sa-

my się pozycjonować na pierwszym miejscu wy-

jest „wzrokowcem”, nawykłym do posługiwania

tysfakcję i klientów, których lubimy.

szukiwarki Google po wpisaniu „agroturystyka

się i przyjmowania komunikatów uproszczonych,

Mazowsze”);

często sprowadzonych do postaci prostego symbo-

Kiedy nazwiemy już grupę docelową, musimy »

» responsywność (prawidłowe wyświetlanie stro-

lu – infografiki. Akceptacji dla piktogramowości to-

do niej dotrzeć. Jednym z najważniejszych kana-

ny na ekranie smartfona, ergonomia przycisków,

warzyszy oczekiwanie szybkiej dostępności. Formy

łów komunikowania naszej oferty, jest internet,

dostępność kluczowych informacji, szybkość

przekazu tracą więc na nośności o ile nie są łatwo

a narzędziem strona www, dostępna z poziomu

ładowania);

dostępne, a sam przekaz wyraźnie uproszczony,

różnych urządzeń, w tym przede wszystkim kom-

»

» autentyczne i dobre zdjęcia (zamiast posługiwać

możliwie wspierany przez obraz. Strony www pro-

putera i telefonu. Jeśli ktokolwiek ma jeszcze wąt-

się fotografią stockową, lepiej zaprosić rodzinę ste, bogate w zdjęcia i grafiki mają potencjał „zdoby-pliwości czy polskie społeczeństwo jest dostatecz-

i znajomych do wspólnej sesji – oczywiście za ich

wania” współczesnego użytkownika.

nie informatycznie zaawansowane, przytoczmy, że

zgodą; korzystanie z banku zdjęć może wprowa-

foto: Opinogóra

według unijnego indeksu DESI 2021, w roku 2020

dzać klientów w błąd i doprowadzać do niepo-

Pozycjonowanie strony naszej agroturystyki jest

68%. gospodarstw domowych posiadało dostęp

trzebnych nieporozumień);

ważne, ale z uwagi na siłę konkurencji, warto pomy-

do jakiegoś rodzaju sieci szerokopasmowej, czy-

»

» wygodne korzystanie przed wybujałym desi-

śleć o dołączeniu do jednego z popularnych portali o ile mamy czas na zapoznanie się z mechanizmem li powyżej średniej unijnej. Sieć 4G dostępna jest gnem (zgodnie z zasadą „lepsze jest wrogiem

rezerwacyjnych. Booking.com jest portalem bardzo działania Google Ads (po wpisaniu w wyszukiwarkę praktycznie w całym kraju, zaś pokrycie dla sieci dobrego”, postawmy na rozwiązania wygodne,

obszernym, a przy zadaniu zbyt szerokich parame-

hasła „Tworzenie kampanii – Google Ads – Pomoc”

5G stale rośnie. Eksperci szacują jednocześnie, że

proste i intuicyjne. Podążając ze wszech sił za no-

trów wyboru nasza agroturystyka może być porów-

przejdziemy do prostego instruktarzu tworzenia

pandemia mogła przyspieszyć rozwój cyfrowy UE

wymi trendami możemy wpaść w pułapkę pięk-

nywana z pięciogwiazdkowym hotelem. Rozwią-

własnych kampanii internetowych) lub reklam na nawet o siedem lat. Z kolei badanie „Smart Baro-nej strony z filmami, mnóstwem zdjęć, przewija-

zaniem mogą być bardziej tematyczne portale, jak Facebooku ( po wpisaniu w wyszukiwarkę Meta metr, czyli Polacy i ich smartfony” pokazuje, że nymi treściami i … brakiem szybkiego odnośnika

choćby slowhop.com lub kilka startujących właśnie for Business – Menedżer reklam Meta uzyskamy smartfon posiada w Polsce prawie 80% mieszkań-do kontaktu lub mapy);

(2022 rok) portali powiązanych z campingami i tury-

dostęp do instrukcji). Tego typu kampanie, nawet ców. Dodatkowo nasi obywatele w większości ko-

»

» obserwacja dobrych praktyk (warto oglądać się

styką caravaningową (np. elcamp.pl).

przygotowywane przez samego właściciela agro-

rzystają z telefonów, które są nie starsze niż 2 lata.

na dobre praktyki w branży turystycznej – za-

turystyki, mają tę zaletę, że dają możliwość mo-Te dane jasno wskazują na konieczność rozwijania

równo lokalne, jak i zagraniczne. Ponadto pa-

Zgodnie z hasłem „reklama dźwignią handlu” war-

nitorowania efektów i uczenia się, co zrobić, aby oferty w sieci i budowania w niej atrakcyjnego wi-miętajmy, że „duży może więcej”. Duże sieci

to być otwartym na „pokazywanie się” za pomocą poprawić efekt reklamy i uzyskać pożądaną liczbę zerunku, oczywiście nieodbiegającego od rzeczy-hotelarskie inwestują w rozbudowane badania

różnych mediów. Jeśli w początkowej fazie nasze-

odsłon, co przekłada się na zainteresowanie danym

wistości. Ważne, aby strona naszego gospodarstwa

i marketing, zanim wprowadzą zmiany na swo-

go biznesu nie mamy środków na akcję promocyj-

obiektem.

była dobrze przygotowana. Co to znaczy? Oto kilka

ich stronach internetowych. Zamiast naśladować

ną, nic w tym złego. Można sięgnąć po narzędzia warunków do spełnienia:

wszystkie trendy, podglądajmy rozwiązania do-

tańsze, w których wykorzystywaniu specjalizują

»

» dobre pozycjonowanie (do osiągnięcia przez do-

brze sprawdzone).

się nawet freelancerzy czy mniejsze agencje re-

bór odpowiednich słów i fraz na stronie, choć

klamowe. Ich użyciem możemy zająć się też sami,

16

17

MAZOWIECKA WIEŚ –

ATLAS MOŻLIWOŚCI

18

19

Pisa

IŁAWA

Osa

Analizując atuty gospodarstwa i kierunki rozwoju Narwi oraz Dolinie Dolnego Bugu. Nieco wyżej Regiony ogólnogeograficze

dla agroturystyki musimy przeanalizować położenie położone obszary znajdują się w rejonie wschod-Wel

Pisa

a

N I N A

z

przestrzenne. Taka diagnoza może ujawnić poten-

nim Mazowsza, tj. na Wysoczyźnie Siedleckiej, oraz

Orzyc

O

W

m

Ó

iebr

Nida

ule

S K A

R

B

cjał, o którym dotąd nie zdawaliśmy sobie sprawy.

na południu, poniżej Radomia – Garb Gielniowski.

BRODNICA

w

W

I O

ŁOMŻA

P

BIAŁYSTOK

Województwo Mazowieckie w całości znajduje się

W

R

Z

rwęca

M N

U

D

Ł

IE

K

A

Kluczowe uwarunkowania można podzielić na w dorzeczu Wisły. Rzeka wpływa na Mazowsze od S

W I

A

I

MŁAWA

E

S

N

K

W

R

I I

OSTROŁĘKA

E A

4 grupy:

południa na wysokości Puszczy Kozienickiej, da-

Ó

R

R

A

W

N I Z I N

A

A

» fizyczno-geograficzne oraz przyrodnicze (po-

lej jej koryto biegnie łukiem na północny zachód, Wkra

K

N

SKA

C

zyc

N

IEK

N

W

C

a

I

S

rew

is

I

CIECHANÓW

OW

Or

łożenie względem rzek i jezior, kompleksów

okala Puszczę Kampinoską i opuszcza granice wo-

ła

N

Ń

Ą

AN

A

I E

J

Y

BIELSK

S

H

Ż

W

K

C

W E

PODLASKI

leśnych, terenów chronionych itp.);

jewództwa na wysokości Brudzeńskiego Parku

M

Y

A

IE

N

S

S

C

A D O L

» kulturowo-etnograficzne (położenie względem

Krajobrazowego. W samej Kotlinie Warszawskiej

kr

O

A

Narew

w

C

N

N

WŁOCŁAWEK

Z

Z

I

tradycyjnego osadnictwa kurpiowskiego, skan-

do Wisły wpadają duże dopływy – Narew (na ostat-

a

Y

Y

Bug

N

Z

Z

L

urze

N

C

M I Ę D Z Y R Z E C Z E ŁO

c

A P Ó Ł N O C N O M A Z O

senów, parków etnograficznych);

nim odcinku zasilona wodami Bugu), Pilica i Bzura.

O

O WYSZKÓW

B

P

S

u

Ł

Y

D

W

g

K

PŁOCK

O

Bug

O

Ń

» turystyczne (położenie względem kluczowych,

Takie ukształtowanie terenu, w powiązaniu z gęstą

T

S

W

L

K

D O L I N A D O L N E G O B U G U

Ś

IN

A

Narew

A

I E

Y

PŁ

S

OCK

NOWY DWÓR MAZ.

J. Zegrzyńskie

S

RU

rozpoznawalnych atrakcji województwa, zarów-

siecią hydrograficzną, w której wyraźnie dominują A

O

K O Wi

T

sła

LEGIONOWO

E I

I

L

RÓWNINA WOŁOMIŃSKA

L S K

C

no historycznych, zabytkowych, jak i nowocze-

duże rzeki (Wisła, Bug, Narew), a także położenie K

E

I N

Z

A W A R S ZAWSKA WARSZAWA

A

A

S

N

K

D

Y

WOŁOMIN

P O S

W

L

Z

BIAŁO

snych i rozrywkowych, szlaków tematycznych,

w środkowo-wschodniej Polsce, a więc w zasięgu

N I Z

O

I

O

N

N

A

ZYZ

R

E

C

G

A

C

SZYŃ

Ę

rowerowych itp.);

klimatu przejściowego, pomiędzy morskim i konty-

KUTNO

SOCHACZEW

K A

Ś R O

YSO

D

W

IE W

» infrastrukturalno-społeczne (położenie wzglę-

nentalnym, sprzyja bogatej szacie roślinnej, która K

MIŃSK

O

KAŁU

SIEDLCE

BIAŁA

Bzura

ŁOWICZ

W PRUSZKÓW

MAZOWIECKI

PODLASKA

O

IŻEN

dem dużych ośrodków miejskich, gęstość

ma możliwość rozwoju w warunkach pozbawionych

ŻYRARDÓW

M

OTWOCK

GRODZISK

N

500

m n.p.m.

A

R

G

B

M

MAZ.

PIASECZNO

Ó

O

zaludnienia, położenie na mapie infrastruktury

cech ekstremalnych. Podobnie wymienione uwa-

ro

A

g

Z

W

a

SKIERNIEWICE

D

R

ŁUKÓW

400

O

O

N

L

W

I

komunikacyjnej – drogi i koleje).

runkowania naturalne oddziałują na mieszkańców

N I Z I N Y Ś R O D K O W

W

IN

N

300

I

A

O

A

Ś

L

oraz turystów na Mazowszu. Za wyjątkiem terenów

I

B

ZGIERZ

E R

zu

250

Ń

r

W Y S O C Z Y Z N A

O

a

C D

S

200

K

W grupie uwarunkowań fizyczno-geograficznych na wschodzie województwa, graniczących z Wy-R A W S K A

K O

K

Ner

ŁÓDŹ150

A W

A

EJ

100

oraz przyrodniczych zaczniemy od przeanalizowa-soczyzną Drohiczyńską (województwo podlaskie)

WIS

50

Ł

0

W Y

nia mapy regionów geograficznych.

i Równiną Łukowską (województwo lubelskie), kli-

DOLNEJ PILICY

DOLINA

PABIANICE

R

Pilica

i

K

Ó

s

TOMASZÓW

ł

O

W

a

mat Mazowsza jest łagodny, sprzyjający całorocz-

Gr

rzeki i jeziora

ab

MAZOWIECKI

N

Wieprz

W

P

i

W

Z

a

O

i

bagna

Ł

Z

I

d

U D

N

I E

N A

Jak widzimy w województwie mazowieckim domi-

nemu wypoczynkowi. Co więcej, w rejonach o dużej

aw

ukształtowanie terenu

N

I

k

E

N

a

I

S

PIOTRKÓW

O W

I

I C

PUŁAWY

E

K

W

N I Z I N TRYBUNAL

A regiony fiz SKI

ycznogeograficzne

P

O

A

nują obszary nizinne, zaś najniżej położone tereny lesistości i odpowiednim składzie gatunkowym, mi-J. Sulejowskie

R

R

Ó W

N

i

N

M

e

I

Z

N

I

p

największe miasta

G

E

A

A

A

r

A

D

Z

z

BEŁCHATÓW

R

O

znajdują się w dolinach głównych rzek. Mowa o Do-

kroklimat może mieć właściwości kurujące.

R

G

A

W

B

Ó

G

R

RADOM

D

I

Z

E

O

IE

E

C

LUBLIN

linie Środkowej Wisły, Dolinie Dolnej Pilicy, Kotli-Luciąża

L

M

N

I

K

IO

ŁŻ

S

I

E

E

W

K

C

ŚWIDNIK

nie Płockiej, Kotlinie Warszawskiej, Dolinie Dolnej S

K

A

KI

IE

SKARŻYSKO-KAM.

20

21

Warta

RADOMSKO

OSTROWIEC

Liswarta

ŚWIĘTOKRZYSKI

Szczytno

Osa

Krajobrazy Wel

Pisa

Puszcza

a

Om

iebrz

Nida

u

B

le

Supraśl

w

Brodnica

Łomża

Or

A

rwęca

zyc

D

Mława

N Ostrołęka

Białystok

I K u r p i o w s k a

A

Z

I

A

N

P

O

J

E

Z

I

E

R

Z

Wkra

K

Ciechanów

C

a

E

I

W

Skrw

Bielsk

O

Z

Narew

Podlaski

P u s z c z a

Włocławek

A

N

Nadbużański Park Krajobrazowy

Nadbużański P

u

Brudzeński

rze

Wyszków

c

Pk

P Ó Ł N O C N O M

B i a ł a

P

B

O

u

Płock

Bug

g

Ł

U

Ś

Gostynińsko-włocławski

Park Krajobrazowy

P

J. Zegrzyńskie

D

Nowy Dwór Maz.

N

RU

W

N

L a s y

is

Legionowo

IO

IZ

Ł ą c k i e

ła

foto: rzeka Pilica

foto: rzeka Wkra

P u s z c z a

Park

P

Wołomin

W

Kampinoski Park Narodowy

Kampinoski P

L

I

Krajobr.

Krajobr

O

i

N

BIAŁO

N

w

I

P

i

A

Podlaski

P

K a m p i n o s k a

ec

Z

Kutno

O

Przełom Bugu

P

Sochaczew

Warszawa

I

Mazowiecki

D

Usystematyzowaniu informacji i zwiększeniu świa-

w zachodniej części Niziny Północnomazowieckiej,

Pruszków

L

Ś R O D

Mińsk

A

Siedlce

domości przyrodniczego potencjały naszego regionu na wschodzie województwa oraz na Wzniesieniach Bzura

Łowicz

K O

N

Park

P

Mazowiecki

SK

Żyrardów

W Piaseczno

Grodzisk

O

Otwock

A

sprzyja analiza mapy krajobrazowej. Ukazuje ona Połdniowomazowieckich. Mikroklimat regionu rozcią-Bolimowski Mazowiecki

M Chojnowski A Krajobrazowy

A

współczesne zagospodarowanie terenu wojewódz-

gającego się na południowy zachód od Warszawy po

Park

P

Park

P

Łuków

Skierniewice

Krajobrazowy

Z

Krajobrazowy O

twa. Choć oba tematyczne odwzorowania posiadają łuk wyznaczony przez Pilicę sprzyja od wieków sadow-największe miasta

Zgierz

W

tereny przemysłowe

punkty wspólne, to należy wyraźnie podkreślić róż-nictwu. Krajobraz łąk i pastwisk to przede wszystkim

I

Wilga

Łódź

pola uprawne

E

nice względem mapy roślinności potencjalnej. Otóż rejon północnego i północno zachodniego Mazowsza.

C

sady i plantacje

K

Pilica

ta druga ukazywałaby obszar Mazowsza w stanie Przemysł w województwie skupiony jest w regionie łąki i pastwiska

A

lasy

P u s z c z a

W

nieprzekształconym przez człowieka, przed tysią-

aglomeracji Warszawskiej oraz Płocka. Największe

Pabianice

Tomaszów

Z N

rzeki i jeziora

I

Mazowiecki

P u s z c z a

E S I E

bagna

N

K o z i e n i c k a

Wieprz

cami lat. Dominowałyby na niej takie formacje, jak natomiast kompleksy leśne, pozostałości po znacze-W

P i l i c k a

I

i

A

da

ukształtowanie terenu

Kozienicki

subkontynentalny grąd (w składzie lipa, dąb, grab), nie większych formacjach, to Puszcza Kurpiowska wk

Piotrków

P O

adomka

W

a

Trybunalski

J. Sulejowskie

Ł U

R

Park Krajobrazowy

P

Puławy

ie

D

p

subkontynentalny bór (w składzie dąb i sosna), i nieco na południe od niej Puszcza Biała, przylegająca N

r

I

z

O

Bełchatów

W O

świetliste dąbrowy oraz łęgi (w dolinach rzek). do stolicy Puszcza Kampinoska oraz zlokalizowana na Radom M A Z

Lublin

Luciąża

O

Współcześnie w krajobrazie Mazowsza dominują pola samym południu Mazowsza Puszcza Kozienicka. Choć W I

Świdnik

E C

uprawne, których największe połacie znajdują się współcześnie puszcze pokrywają znacznie mniejszą K I E

Skarżysko--Kamienna

22

23

Starachowice

W

Warta

Radomsko

W Liswarta

O

Kraśnik

Ź

Y

N

Ż

I

Y

C

N

K O

A

- W

I E L U

Ń

S

a

Iława

Szczytno

Biebrz

Mapa hydrograficzna

Mońki

Grudziądz

Nowe Miasto

Kolno

Lubawskie

Nidzica

O

Wąbrzeźno

mu

m

Działdowo

le

Narew

Narew

S upr

S u

Orz

w

Brodnica

yc

Łomża

Golub-

BIAŁYSTOK

-dobrzyń

Mława

Ostrołęka

W

Żuromin

k

Rypin

r

Przasnysz

ar

Zambrów

a

Wysokie

Ciechanów

Maz.

Bieżuń

Różan

Maków

Bielsk

Mazowiecki

Lipno

Skrwa

Skrwa Sierpc

Ostrów

Podlaski

Łydynia

Łydynia

Mazowiecka

Nurzec

Nurzec

Drobin

Malużyn

Narew Nowy

Lubiel

Pułtusk

Włocławek

Wkr

Wyszków

Bug

a

Joniec

Płońsk

Dzierżenin

Kamieńczyk

Popielżyn Górny

Płock

Bug

Zawiszyn

Głusz

Głus yńskie

z

Cieksyn

Lewa

Lewa

Skrwa

Skrw

Wisł

Serock

Sokołów

Siemiatycze

a

Pomiechówek

Dębe

Kalinowiec

Węgrów Podlaski

foto: rzeka Liwiec

Nieporęt

Nowy Dwór

Liw

Gostynin

Mazowiecki

L

Zaliwie-

Wołomin

iw -Szpinki

Sanniki

iec

powierzchnię, o dawnym zasięgu lasu świadczy wiele Już wcześniej zaznaczyliśmy, że całe województwo Ut

Sochaczew

ra

Ożarów

ta

t

Łosice

a Mazowiecki

WARSZAWA

Mińsk

nazw miejscowości toczonych dziś polami (m.in. Porę-

leży w dorzeczu Wisły. Mazowsze posiada również

Kutno

Mazowiecki

Św

Ś

Siedlce

by, Zwierzyńce, Budy). Warto dodać, że wspomniana znaczne zasoby wód podziemnych (11,4% zasobów Bzur

Bz a

ur

i

Łowicz

Grodzisk

de

Ner

Mazowiecki

r

Otwock

Biała

Puszcza Kurpiowska (zwana też Zieloną) została od-krajowych). Sieć rzeczna charakteryzuje się dużym a

Łęczyca

Podlaska

Żyrardów

Jeziorka

Jeziorka

Piaseczno

tworzona (odsadzona) około 160 lat temu. Uogólniając zróżnicowaniem i zmiennością zasilania. Zasoby wód Mszczonów

Garwolin

Łuków

Ziela w

Ziela

te obserwacje można stwierdzić, że najbardziej uroz-

płynących uzupełniają jeziora i zbiorniki retencyj-Skierniewice

ak

Wisł

Zgierz

Mniszew

maicone, przyrodniczo cenne i bogate pod względem ne. Największe rzeki Mazowsza charakteryzują się Grójec

Raw

a

Radzyń

Warka

ŁÓDŹ

Podlaski

roślinności i przedstawicieli świata zwierząt, są obszary śnieżnym typem reżimu, co oznacza, że średni od-Brzeziny

Trojanów

Rawa Maz.

a

leśne oraz zlokalizowane w dolinach rzek. Bardzo waż-

pływ miesięcy marzec – kwiecień jest o ponad 130%

Pilic

Białobrzegi

Biała Góra ka ka

Ryki

Parczew

nym atutem agroturystyki jest bliskość jeziora, rzeki (niekiedy 200%) większy od średniego miesięcznego Pabianice

Wyśmierzyce

Wieprz

Wieprz

Łask

Tomaszów

Nowe Miasto

bądź stawu. Wszelki dostęp do wody, w szczególności odpływu w skali roku. Odcinek Wisły płynący przez Zduńska

Mazowiecki

n. Pilicą

Radom

Rad

Kozienice

ieprz-Krzna

ieprz-Krzn

W

W

Wola

miejsce w którym można uprawiać bezpiecznie spor-

Mazowsze jest wyjątkowo malowniczy i naturalny.

id

Lubartów

ie

J. Sulejo

J

wskie

. Sulejo

p

Kan. W

Kan.

rz

ty, uatrakcyjnia obiekt w oczach potencjalnych gości. Miejscami Dolina Wisły liczy 10 km szerokości, a jej Opoczno

Puławy

Bełchatów

Przysucha

Radom

Łęczna

Piotrków

Zwoleń

Przyjrzyjmy się hydrograficznej mapie województwa skarpy są częstym tłem fotografii przyrodniczej.

Trybunalski

LUBLIN

z wybranymi szlakami wodnymi, marinami i popular-

Do słynnych krajobrazów wiślanych należy skarpa

Szydłowiec

I

Iłża

łża

ż nka

k

Świdnik

P

nymi ośrodkami dla wodniaków.

w Płocku, wysoka na 50 metrów. Środkowy odcinek

cili

Opole

a

Końskie

Lipsko

Lubelskie

24

25

Radomsko

Wisł

Starachowice

a

Warta

Warta

która od początku do końca biegnie tylko przez Ma-

zowsze. Jest bardzo lubiana przez letników za spra-

wą płycizn, które pozwalają na przyjemne brodzenie

w wodzie. Niestety ta cecha i coraz silniejsze susze

sprawiają, że w miesiącach lipiec – sierpień stan wód nie rzadko pozwala na spływy kajakowe.

Atrakcyjność w ujęciu hydrologicznym to tak-

że potencjalny dostęp do wód leczniczych bądź

geotermalnych. W województwie mazowieckim

rozpoznano dotąd jedno złoże wód leczniczych –

w miejscowości Konstancin-Jeziorna. To wody hipo-

foto: Uzdrowisko Konstancin-Jeziorna

termalne chlorkowo -sodowe, bromkowe, jodkowe,

foto: Kampinoski Park Narodowy

żelaziste i borowe. Wokół dostępu do tych wód dzia-

Wisły ma ponadto charakter roztokowy, z wieloma centralnej części województwa. To typowo nizinna ła wiele hoteli, pensjonatów oraz domów gościnnych, wyróżniający dla agroturystyki. Szczególnie, jeśli wła-wyspami i piaszczystymi łachami, których kształt rzeka, meandrująca przez krajobraz pól i łąk, płyt-zaś sam Konstancin-Jeziorna zyskał status destynacji ściciel potrafi wyeksponować informacje na ten te-ulega zmianie na przestrzeni roku. To wspaniałe ka, o piaszczystym dnie. Rzeka posiada dogodne luksusowej. W przypadku wód geotermalnych o tem-mat (np. na stronie www). Do takich terenów zalicza-

miejsca żerowania i lęgu dla licznych przedstawicieli warunki dla kajakarzy z popularnymi postojami peraturze powyżej 300 C°, znaczne pokłady znajdują ją się obszary chronione w ramach programu Natura ornitofauny, także tej wędrującej, dla której korytarz w Jońcu, Borkowie i Pomiechówku. Również z pół-się w zachodniej i południowo zachodniej części wo-

2000. To program sieci obszarów Unii Europejskiej, Wisły to główny szlak przelotu do ciepłych krajów nocy w kierunku Wisły płynie doliną Narew, rzeka jewództwa. Przykładem wykorzystania tego zasobu których celem jest zachowanie określonych typów i z powrotem. Pod kątem turystycznym Wisła jest spokojna, miejscami bardzo dzika. Popularne przy-naturalnego jest zakład geotermalny w Mszczono-

siedlisk przyrodniczych oraz gatunków, które uzna-na pewno ciekawą propozycją dla miłośników bir-

stanie na niej to m.in. Ostrołęka, Serock, Różan.

wie. Woda geotermalna, wydobywana tu od ponad ne zostały za rzadkie i zagrożone w skali kontynentu.

d-watchingu. W odniesieniu do sportowego wyko-

Południowe Mazowsze przecina dolina Pilicy u pod-

dwóch dekad, wykorzystywana jest do celów cie-

Jego podstawą są dwie unijne dyrektywy – dyrekty-

rzystania Wisły, bardzo dużo propozycji skupia się nóża Wzniesień Południowomazowieckich. Jest płowniczych, rekreacyjnych oraz pitnych. Dzięki wy-wa ptasia oraz dyrektywa siedliskowa (habitatowa).

w okolicach Warszawy. W ofercie znajduje się kaja-

ważną ostoją rzadkich gatunków ptaków (siewecz-

dobyciu można było uruchomić duży park wodny, co Aktualnie w Polsce obszary Natura 2000 pokrywają karstwo, jednak z uwagi na rozmiar, siłę nurtu oraz ka obrożna i rzeczna, ostrygojad, bączek, dubelt, stało się źródłem zarobku dla wielu mieszkańców, zaś około 20% powierzchni lądowej kraju. W skład sieci kwestie związane z bezpieczeństwem, bardziej po-nurogęś, brodziec piskliwy), zaś w jej wodach żyją ogrzewanie domów wodami geotermalnymi w istot-wchodzi: 850 specjalnych obszarów ochrony siedlisk

pularne są rejsy (m.in. wycieczki statkami z Bulwaru aż 32 gatunki (m.in. zagrożone piekielnica, różanka, ny sposób poprawiło stan lokalnego środowiska.

oraz 145 obszarów specjalnej ochrony ptaków lub Karskiego, pływanie tzw. szkutą z przystani Nowa koza złotawa). Pilica jest popularna wśród kajakarzy, mających znaczenie dla wspólnoty. Mazowiecka sieć

Fala lub z Cypla Czerniakowskiego czy przejażdżki a spływy nią można dogodnie połączyć z wycieczka-Tereny przyrodniczo cenne, a zatem o unikalnym Natura 2000 zajmuje powierzchnię blisko 467 tys.

galarami). Kolejną ważną rzeką Mazowsza jest Wkra, mi krajoznawczymi (przystań w Warce). Wśród rzek składzie gatunkowym, będące domem dla rzadkich ha, co stanowi ponad 13% powierzchni wojewódz-która płynie przez Równinę Raciąską z północy do turystycznych warto wymienić Liwiec, jedyną rzekę, gatunków zwierząt, mogą stanowić silny czynnik twa! Składa się z 16 obszarów specjalnej ochrony 26

27

Iława

Szczytno

Sokółka

Obszary Natura 2000

Biebrza

Biebrza

Mońki

Grudziądz

Nowe Miasto

Kolno

L

Natur ub

a 2 awskie

000 - obszary ptasie

Nidzica

O

Natura 2000 - obszary siedliskowe

m

O

Wąbrzeźno

ulew

e w

Działdowo

Na

N re

r w

e

Brodnica

kra

kra

Łomża

Golub-

W

BIAŁYSTOK

-dobrzyń

Mława

Ostrołęka

Drwę

w

Rypin

Żuromin

Przasnysz

Zambrów

Narew

Narew

rew

W

Maków

N

k

Na

N

Wysokie

a

r

r

a

r

e

Ciechanów

Mazowiecki

w

w

Mazowieckie

W

Lipno

Bielsk

is

Mień

Mie

Sierpc

Ostrów

Podlaski

Mazowiecka

Drobin

Brok

Pułtusk

Włocławek

Kamieńczyk

Płońsk

Je

J z

e .zW

Wyszków

B

foto: Mazowiecki Park Krajobrazowy

foto: Nadbużański Park Krajobrazowy

ło

u

cłc

g

aw

a s

Płock

kike

Serock

Bug

Bug

Nowy Dwór

Siemiatycze

W

Mazowiecki

J. Z

J egrz

. Z

yńskie

egrz

Węgrów

ptaków, 59 specjalnych obszarów ochrony siedlisk roślinności i są zasiedlane przez większą liczbę zwie-Łąck

is

Narew

Narew

ła a

Legionowo

Sokołów

Gostynin

lub obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty rząt, potencjalnie rzadkich lub chronionych.

No

Wołomin

Podlaski

Sanniki

(przyszłych specjalnych obszarów ochrony siedlisk) WARSZAWA

Sochaczew

Łosice

Mińsk

oraz jednego obszaru chronionego zarówno na mocy Innymi niezwykle ważnymi obszarami chronionymi Błonie

Kutno

Ożarów

Mazowiecki

Siedlce

dyrektywy ptasiej, jak i siedliskowej (Puszcza Kampi-

są Parki Narodowe oraz Parki Krajobrazowe. Na Bzura

Bzu

Grodzisk

Mazowiecki

Mazowiecki

N Łęczyca

Łowicz

Otwock

noska). Największym obszarem w ramach dyrektywy terenie województwa mazowieckiego istnieje jeden Piaseczno

e

N

Biała

Żyrardów

Podlaska

ptasiej, położonym w całości na terenie wojewódz-park narodowy, Kampinoski PN, oraz pięć parków

Łuków

Skierniewice

Mszczonów

Czersk

Garwolin

twa mazowieckiego, jest Puszcza Biała, najmniejszym krajobrazowych: Mazowiecki PK im. Czesława Łasz-Ner

Ne

zaś Bagno Pulwy. Największym obszarem wyzna-

ka, Nadbużański PK, Kozienicki PK im. Profesora Zgierz

Grójec

Radzyń

Warka

Podlaski

czonym w ramach dyrektywy siedliskowej jest Pusz-

Ryszarda Zaręby, Chojnowski PK oraz Brudzeński

Brzeziny

W

Trojanów

ŁÓDŹ

Rawa

isła

cza Kozienicka, a najmniejszym Aleja Pachnicowa. PK. Oczywiście rozpoznawalność Kampinoskiego Mazowiecka

Białobrzegi

W

Ryki

Parczew

ara

Jeśli przyjrzeć się dokładnie mapie, zobaczymy, że Parku Narodowego jest znaczenie większa niż part a

Pabianice

Pi

P lica

c

Kozienice

Łask

Tomaszów

część tych obszarów pokrywa się. Co więcej, prawie ków krajobrazowych, jednak zainteresowanie tymi Zduńska

Mazowiecki

W

W ola

Wieprz

Wieprz

Lubartów

id

wszystkie doliny rzek otoczone są ochroną w ramach drugimi wciąż rośnie, a mieszkańcy Mazowsza w co-a

W

Jez.

Je

Radom

Puławy

iepe

Sulejowskie

Sulejo

sieci Natura 2000. Biorąc to pod uwagę, można wy-

raz większym zakresie rozumieją potrzebę chronie-Piotrków

Przysucha

rz

Zwoleń

Łęczna

Trybunalski

Opoczno

wnioskować, że jeśli nasze gospodarstwo znajduje nia krajobrazu z jego elementami naturalnymi oraz Bełchatów

Wisła

Wisła

Iłża

Szydłowiec

LUBLIN

Świdnik

się w bliskości zbiornika lub cieku wodnego, otacza-

antropogenicznymi.

Pilica

jące nas tereny posiadają bogatszy skład gatunkowy

Lipsko

Opole

Końskie

Lubelskie

28

Radomsko

29

Wa

W r

a ta

t

a

Starachowice

Krasnystaw

Kamienna

Kamienna

Kraśnik

isła

isła

W

foto: Kozienicki Park Krajobrazowy

foto: Brudzeński Park Krajobrazowy

Ponownie, bliskość obszarów chronionych to istot-Do atrakcji o charakterze rodzinnym należy Park

Parku to przede wszystkim lasy ciągnące się równo-

13 rezerwatów przyrody i wielu przedstawicieli du-

ny atut i potencjalny wyróżnik dla naszego obiektu. Rozrywki Julinek (dawna baza cyrkowa). Szla-legle do doliny Wisły. Są to przede wszystkim lasy żej fauny (łosie, jelenie, sarny, dziki, wilki, bobry).

Przytoczmy kilka charakterystycznych cech wymie-

ki turystyczne przecinające KPN liczą 360 km,

iglaste (bór świeży i wilgotny). Największym ssakiem

nionych i przedstawionych na mapie obszarów.

zaś Kampinoski Szlak Rowerowy prawie 145 km.

Parku jest łoś. Inne, dość liczebne ssaki to dzik, sar-Kozienicki Park Krajobrazowy im. Profesora Ryszar-

Zwierzęciem, które pojawia się w herbie Parku jest

na, borsuk, łasica, bóbr i wydra.

da Zaręby położony jest w południowo wschodniej Kampinoski Park Narodowy – utworzony w 1959 oczywiście łoś.

części województwa mazowieckiego, u zbiegu rzek

roku, wpisany na światową listę rezerwatów bios-

Nadbużański Park Krajobrazowy to jeden z naj-Wisły i Radomki. Powierzchnia Parku wynosi 26 tys.

fery UNESCO. Obejmuje tereny Puszczy Kampi-

Mazowiecki Park Krajobrazowy im. Czesława

większych parków krajobrazowych w Polsce. Obej-

hektarów. Roztacza ochronę nad naturalnym krajo-

noskiej w pradolinie Wisły, w zachodniej części Łaszka obejmuje południowo-wschodnią część muje lewobrzeżną część Doliny Dolnego Bugu brazem lasów Puszczy Kozienickiej. Na terenie parku Kotliny Warszawskiej. W jego krajobrazie dominują Warszawy, Józefów, Otwock, Karczew, oraz gminy: oraz fragment doliny dolnej Narwi i Liwca. Do te-i jego otuliny znajduje się 15 rezerwatów przyrody. Te-lasy porastające rozległe formacje wydmowe oraz Wiązowna, Celestynów, Osieck, Sobienie-Jeziory, renu Parku należą obszary Puszczy Białej, Borów reny stanowią dom dla 200 gatunków ptaków, a spo-tereny bagienne. Powierzchnia parku to ponad 38 Kołbiel. Jego powierzchnia wynosi 15 tys. hekta-Łochowskich i Lasów Ceranowskich. Krajobraz śród rzadkich i chronionych ssaków warto wymienić aż tys. ha. Miejsca i obiekty historyczne na terenie rów. Wspólnie z Kampinoskim Parkiem Narodowym NPK to mozaika terenów nadrzecznych, nizinnych, 16 gatunków nietoperzy (m.in. mroczek posrebrzany, KPN to przede wszystkim Muzeum – Miejsce Pa-i Chojnowskim Parkiem Krajobrazowym tworzą sys-

meandrujących rzek, terasów zalewowych, łąk, mroczek pozłocisty, nocek wąsatek, mopek zachodni mięci Palmiry oraz Sochaczewska Kolej Muzealna. tem Zielonego Pierścienia Warszawy. Krajobrazy pastwisk i lasów. Na terenie Parku znajduje się aż oraz borowiaczek). W herbie Parku widnieje jeleń.

30

31

Iława

Szczytno

Sokółka

rzeźbą terenu pochodzenia lodowcowego. Oprócz

Biebrza

Biebrza

Parki krajobrazowe i narodowe

Mońki

Grudziądz

Nowe Miasto

Kolno

doliny Skrwy, licznie występują tu jary i wąwozy, P

Lub

arki nar awskie

odowe, krajobrazowe

Nidzica

O

a także niewielkie jeziorka (wytopiskowe). Lasy sta-

m

Wąbrzeźno

Lasy

ulew

e

Działdowo

N r

nowią 50% obszaru Parku.

a ew

e

Brodnica

kra

kra

Łomża

Golub-

W

BIAŁYSTOK

-dobrzyń

Górznieńsko-

Górznieńsk

Analizę uwarunkowań kulturowo-etnograficznych

-Lidzbarski

-Lidzb

Mława

Ostrołęka

Dr

D wę

w

PK

warto rozpocząć od rozważań nad ważnym wyróż-

Rypin

Żuromin

Przasnysz

Zambrów

Narew

Narew

rew

nikiem i potencjalnie rozpoznawalną dla gospodar-

W

Maków

N

k

Na

N

Wysokie

a

r

r

a

r

e

Ciechanów

Mazowiecki

w

w

Mazowieckie

stwa cechą. Mowa o przynależności do kręgu kultu-

W

Lipno

Bielsk

is

Mień

Mie

Ostrów

Podlaski

ry kurpiowskiej. Dobrze wiedzieć, czy agroturystyka

Sierpc

Mazowiecka

Drobin

Brok

znajduje się na terenach historycznie zamieszkałych

Pułtusk

Włocławek

Nadbużański

Nadbuż

Kamieńczyk

przez Kurpiów. Jednocześnie taka świadomość

Brudzeński

Brudz

Płońsk

PK

Je

J z

e .zW

PK

Wyszków

Nadbużański

Nadbuż

B

ło

PK

u

foto: Kozienicki Park Krajobrazowy

może pozwolić nazwać bądź odtworzyć tradycje ro-

cł

g

aw

a s

Płock

kike

Serock

Bug

Bug

dzinne. Wiedza na temat Świadomość kurpiowskiej

Gostynińsk

Gos

o-

tynińsk W

o- ł

W ocławski

ocła

Nowy Dwór

Siemiatycze

PK

W

Mazowiecki

J. Z

J egrz

. Z

yńskie

egrz

Węgrów

Chojnowski Park Krajobrazowy powstał w 1993 tożsamości jest niekwestionowanym atutem.

Łąck

is

Narew

Narew

ła

Nadbużański

Nadbuż

a

Legionowo

Sokołów

Gostynin

PK

No

KAMPINOSKI PARK

SKI P

Wołomin

Podlaski

roku. Park rozciąga się od Konstancina-Jeziorny

Park Kr

P

ajobr

ark Kr

az

ajobr o

az wy

o

Sanniki

NARODOWY

WARSZAWA

Podlaski

P

i Obór oraz Wilczynka na wschodzie aż po Prażmów Turyści decydujący się na urlop w obiekcie agrotury-Prze

rz łom Bugu

Sochaczew

Łosice

Mińsk

na południowym-zachodzie. Park liczy 6,8 tys. ha, stycznym są zazwyczaj ciekawi i otwarci na pozna-Błonie

Kutno

Ożarów

Mazo

Maz wiecki

o

Mazowiecki

PK

Siedlce

Bzura

Bzu

Mazowiecki

z których dużą część stanowią lasy i łąki wraz z Do-

wanie realiów dawnej wsi – budownictwa, narzędzi

Grodzisk

Mazowiecki

N Łęczyca

Łowicz

Otwock

Piaseczno

e

N

Biała

liną Jeziorki. W krajobrazie dominują bory świeże i sposobów ich wykorzystania, sztuki ludowej, oby-Bolimowski

Bolimo

Żyrardów

Mazo

Maz wiecki

o

Podlaska

PK

Chojnowski

Chojno

PK

i mieszane, a także zbiorowiska leśne o charakterze czajów dnia codziennego i tradycji świątecznych.

PK

Łuków

Skierniewice

Mszczonów

Czersk

Garwolin

grądowym i łęgowym. Nierzadko urozmaicał je tor-

Ner

Ne

Zgierz

Grójec

fowiska i turzycowiska. Symbolem Parku jest bor-

Dziedzictwo kulturowe może być więc cennym Radzyń

Warka

Podlaski

suk, którego liczna populacja znalazła schronienie potencjałem, na którym wiele osób buduje ofer-Brzeziny

W

Trojanów

ŁÓDŹ

Rawa

is

Mazowiecka

ł

Białobrzegi

a

w tych stronach.

tę agroturystyki. Na Mazowszu nie brakuje miejsc W

Ryki

Parczew

arata

Pabianice

Pi

P lica

c

Kozienice

ciekawych pod względem etnograficznym, co zde-

Łask

Tomaszów

Mazowiecki

Ko

K zienicki

o

Brudzeński Park Krajobrazowy położony jest na cydowanie należy wykorzystać, planując promocję Zduńska

W

W ola

Wieprz

Wieprz

PK

Lubartów

idad

prawym brzegu Wisły na północny zachód od Płoc-

swojego gospodarstwa. Szczególnym zainteresowa-

W

Jez.

Je

Radom

Puławy

iepe

Sulejowskie

Sulejo

rpz

ka, obejmując fragment Skrwy Prawej wraz z lasami niem turystów cieszą się tradycje związane z osad-Piotrków

Przysucha

Zwoleń

Łęczna

Trybunalski

Opoczno

Bełchatów

okolic Brudzenia i Sikórza oraz jeziorami Józefow-nictwem kurpiowskim.

Wisła

Wisła

Iłża

Szydłowiec

LUBLIN

Świdnik

skimi. Powierzchnia Parku wynosi to 3,5 tys. ha.

Pilica

Lipsko

Opole

Park charakteryzuje się wyjątkowo zróżnicowaną

Końskie

Lubelskie

32

Radomsko

33

Wa

W r

a ta

t

a

Starachowice

Krasnystaw

Kamienna

Kamienna

Kraśnik

isła

isła

W

Z kolei głównymi ośrodkami folkloru kurpiowskiego

w Puszczy Białej są Pniewo z Kuźnią Kurpiowską, prowadzoną przez Stowarzyszenie „Puszcza Biała –

Moja Mała Ojczyzna” oraz Brańszczyk, gdzie znajduje się Skansen im. Marii Żywirskiej. Na terenie skansenu podziwiać można m.in. drewnianą chatę,

której wyposażenie stanowią dary od lokalnej lud-

ności, dom bartnika, stodołę i kuźnię.

Ważne etnograficznie mazowieckie obiekty nie są

jednak związane wyłącznie z osadnictwem kurpiow-

skim. Nieco inną historię mazowieckiej prowincji moż-

na poznać w Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu.

foto: Muzeum Kurpiowskie w Wachu

foto: Zagroda Kurpiowska w Kadzidle

Na terenie skansenu zaprojektowano zespoły archi-

foto: Muzeum Wsi Mazowieckiej

tektoniczne, charakterystyczne dla dawnego budow-

Obszary dawniej zamieszkiwane przez ludność

nictwa wsi rzędowej, a także zabudowania dworskie osadnictwa przybyszów z Fryzji, Flandrii i Niemiec.

kurpiowską obejmowały tereny dwóch puszcz ma-

Głównymi ośrodkami folkloru kurpiowskiego

i kościół. Dodatkową atrakcją są rekonstrukcje prac Obecnie na terenie Skansenu można zobaczyć wy-zowieckich: Puszczy Zielonej i Puszczy Białej. Gra-w Puszczy Zielonej są Łyse i Kadzidło. Wieś Łyse rolnych i gospodarskich - dzięki nim można dowie-remontowany dawny kościół ewangelicko–augsbur-

nica biegnąca przez oba kompleksy dzieli region na jest ośrodkiem kurpiowskiej sztuki ludowej z drew-dzieć się jak pieczono chleb, czy kiszono kapustę.

ski, pobliski odnowiony cmentarz, a także typowe Kurpie Zielone i Kurpie Białe. Izolacja tego regio-nianym kościołem pw. św. Anny i drewnianymi

W Radomiu znajduje się Muzeum Wsi Radomskiej. dla osadnictwa olenderskiego zabudowania gospo-nu, wynikająca z naturalnej bariery, jaką stanowiły XIX-wiecznymi chałupami kurpiowskimi. W gminie Na obszarze 32 ha zgromadzono ponad 60 obiektów darskie wraz z wyposażeniem.

bagna i lasy, a także duża odległość od większych Kadzidło znajduje się Muzeum Kurpiowskie w Wa-architektury ludowej, głównie drewnianej. Najstar-

W okolicy Kampinoskiego Parku Narodowego war-

miast, doprowadziły do wykształcenia odrębności chu, z eksponatami datowanymi na na koniec XVIII szym z zabytków jest kościół pw. św. Doroty z Wola-to zwiedzić Skansen budownictwa puszczańskiego

kulturowej – zarówno materialnej, jak i duchowej. wieku oraz Centrum Kultury Kurpiowskiej, przybli-nowa z 1749 roku. Muzeum posiada także kolekcję we wsi Granica. Na jego zabudowania składają się Charakterystycznymi elementami kultury material-żające codzienne życie Kurpiów. Działa tam również

wiatraków, prezentującą różne typy tych budowli. trzy zagrody, nazwane od ostatnich właścicieli bu-nej są tradycyjne stroje, hafty, wycinanki, kwiaty Zespół Folklorystyczny „Kurpianka – Cepelia” i Ga-W skansenie organizowane są różne imprezy, jak dynków mieszkalnych zagrodami Widymajera (go-z krepiny, chaty oraz ozdobne palmy przygotowy-

leria Kurpiowska. Warto dodać, że co roku na tere-

Święto Ziemniaka, czy inscenizacje historyczne.

spodarstwo zamożnego chłopa), Wiejckiej (przykład

wane na Niedzielę Palmową. Pamięć o elementach nie Kadzidła odbywa się Międzynarodowy Festiwal Kolejnym ciekawym punktem, gromadzącym po-średniozamożnego gospodarstwa) i Połcia (charak-

folkloru duchowego, w tym pieśniach, zwyczajach Folklorystyczny „Wesele Kurpiowskie” , które przy-tencjalnych gości agroturystyki jest Skansen Osad-

ter skromnej chałupy).

i gwarze, podtrzymywana jest do dziś poprzez różne ciąga co roku tysiące turystów i stało się jedną z naj-nictwa Nadwiślańskiego w Wiączeminie. Miejsce Na uwagę zasługuje również Muzeum Architek-inicjatywy regionalne, na przykład Kurpiowskie gra-

większych tego typu imprez w Polsce.

poświęcone kulturze Olędrów, związanej z men-

tury Drewnianej Regionu Siedleckiego w Nowej

nie w gminie Lelis, Miodobranie Kurpiowskie w My-

nonityzmem i luteranizmem cieszy się dużym za-

Suchej. Serce tego terenu stanowi obszerny mod-szyńcu, czy Święto Kukurydzy w Dylewie.

interesowaniem osób chcących zagłębić historię rzewiowy dwór, którego wnętrza wypełnione są 34

35

przez meble z różnych epok, szlacheckie portrety, rzeźby i przedmioty sztuki użytkowej. W otoczeniu

dworu zachował się ogród, stary drzewostan i budy-

nek XIX-wiecznej oficyny. Na przyległym obszarze

został utworzony skansen budownictwa charaktery-

stycznego dla regionu siedleckiego.

Kolejne uwarunkowania, które należy wziąć pod

uwagę, związane są z potencjałem turystycznym,

jako wytworem o charakterze antropogenicznym.

Dziedzictwo historyczno-kulturowe w postaci zam-

ków, dawnych grodzisk, fragmentów murów, for-

tyfikacji itp. to cenny atut, który koniecznie należy foto: Zamek książąt mazowieckich w Czersku

foto: Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Górze Kalwarii foto: Warszawa, Stare Miasto

wyeksponować w opisie agroturystyki w odniesie-

niu do atrakcji w okolicy. Warto też zaproponować Wiele ciekawych obiektów znajduje się również tworzy mikroklimat zbliżony do morskiego. Z kolei Do zabytków położonego niedaleko Milanówka gościom plan wycieczki, uwzględniający możliwość w bliskim sąsiedztwie Warszawy. Jednym z nich jest w Górze Kalwarii na uwagę zasługują m.in. układ należą m.in. kościół parafialny pw. św. Jadwigi, ze-zwiedzenia obiektu historycznego.

Zakroczym z gotycko-renesansowym kościołem

urbanistyczny wytyczony na podstawie średnio-spół willowy Turczynek, kwatera żołnierzy z okresu parafialny pw. Podwyższenia Krzyża i barokowym

wiecznych planów Jerozolimy, barokowy kościół II wojny światowej oraz wiele willi z lat 1896–1945.

Najwięcej miejsc zabytkowo-kulturowych znajduje klasztorem oo. Kapucynów. Kolejne godne uwagi Podwyższenia Krzyża Świętego i pobernardyński się w Warszawie. Osobom odwiedzającym stolicę miejsce to Park Kulturowy – Ossów – Wrota Bitwy kościół Niepokalanego Poczęcia NMP. Najważniej-W powiecie żyrardowskim znajduje się Guzów

można polecić spacer ulicami Starego Miasta, wpisa-Warszawskiej 1920 roku we wsi Ossów. W przy-

szym zabytkiem Czerska jest z kolei gotycki zamek z przepięknym zespołem pałacowo-parkowym, nego na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego szłości powstanie tu Muzeum Bitwy Warszawskiej, książąt mazowieckich - z jego wież roztacza się fan-wzorowany na budownictwie słynnych zamków

UNESCO. To tętniące życiem centrum turystyczne, a obecnie jego rolę spełnia nowoczesne Centrum tastyczny widok na okolicę.

nad Loarą. Tuż obok położony jest Żyrardów, który oprócz zwiedzania Zamku Królewskiego i przyle-Informacji Turystyczno-Historycznej.

wyróżnia się jedynym w Europie, niemal w całości głych do niego ogrodów, ma do zaoferowania także

W Grodzisku Mazowieckim na uwagę turystów zachowanym zespołem budynków fabrycznych, podziwianie kamienic dawnych mieszczan, zabytkoW centrum Mazowsza warto zwiedzić też Piasecz-

zasługują zespół zabytkowych willi, Galeria In-

mieszkalnych i użyteczności publicznej miasta prze-

wych kościołów i mnóstwo restauracji, serwujących no, Konstancin-Jeziorną, Czersk oraz Górę Kal-strumentów Folkowych oraz Park im. hrabiów mysłowego przełomu XIX i XX wieku.

dania różnych kuchni świata. Kolejną atrakcją stolicy warię. W Piasecznie na gości czeka przejazd tra-Skarbków z tężnią solankową. Głównym zabyt-W południowej części województwa mazowieckie-

jest Wilanowski Park Kulturowy – tereny zielone dycyjną koleją wąskotorową i zwiedzanie Muzeum kiem miasta jest kościół parafialny pw. św. Anny, go miejscami szczególnie chętnie odwiedzanymi i pałace oraz historyczne osie kompozycyjne na tere-Regionalnego. Główną atrakcją Konstancina jest na placu Zygmunta Starego, wybudowany w stylu przez turystów są gmina Mogielnica, Radom, Zwo-nie dwóch dzielnic – Wilanowa i Ursynowa.

Park Zdrojowy, założony na przełomie XIX i XX

późnobarokowym.

leń oraz Szydłowiec.

wieku z tężnią solankową. Powietrze wokół niej

36

37

foto: Resursa w Żyrardowie

foto: Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych w

foto: Zamku Książąt Mazowieckich w Płocku

foto: Muzeum Wsi Mazowieckiej Kalwarii w Sierpcu

Szydłowcu

W Mogielnicy można zwiedzić kościoły – pw. św. Wschodnia część Mazowsza to przede wszystkim dzieło tego artysty w Polsce. W siedleckim ratuszu, na turystów czekają zabytkowe kamienice przy Floriana i Św. Trójcy oraz urbanistyczny układ miasta atrakcje w Węgrowie, wsi Boguty-Pianki, Siedl-który dźwiga na swoich barkach Atlasa z globem Starym Rynku, klasycystyczny ratusz i piękny park.

z ratuszem z XVIII w. W Zwoleniu odbywa się szereg cach i Łosicach. Podczas zwiedzaniania Węgrowa ziemskim, mieści się Muzeum Regionalne.

W Gostyninie na uwagę zasługują odbudowany imprez kulturalnych. Najbardziej znane są coroczne warto zajrzeć do Bazyliki Mniejszej Wniebowzięcia Do najciekawych miejsc zachodniego Mazowsza zamek, klasycystyczne hale targowe „Arkady”

imieniny Pana Jana poświęcone Janowi Kochanow-

Najświętszej Marii Panny oraz świętych Pawła, z pewnością należą Płock, Sierpc, Płońsk, Gosty-z 1927 roku oraz ratusz z XIX wieku, zwieńczony skiemu, odbywają się w pierwszą niedzielę wakacji.

Piotra, Andrzeja i Katarzyny. W Domu Gdańskim, nin, Gąbin i Bieżuń. Płock to historyczna stolica wieżą zegarową z ażurową latarnią. Z kolei Z kolei w Radomiu obowiązkowym punktem wy-dawnej faktorii kupieckiej, zlokalizowane są Gabinet Mazowsza i jedno z najciekawszych miast na mapie głównymi atrakcjami Bieżunia są Pałac Zamoyskich cieczki jest spacer szlakiem turystycznym „Zabytki Zbiorów Regionalnych i Muzeum Tkaniny Podlaskiej.

turystycznej tego regionu. Jego zwiedzanie najlepiej i barokowy kościół św. Trójcy.

Radomia”. Znajdują się na nim najważniejsze punkty Głównym zabytkiem Łosic jest neogotycki kościół

zacząć od słynnego Wzgórza Tumskiego z bazyliką miasta, m.in.: Grodzisko Piotrówka, kościół św. Wa-pw. św. Zygmunta, w którym znajdują się liczne konkatedralną Wniebowzięcia Najświętszej Marii Jednym z najciekawszych obiektów północnego cława, kościół farny św. Jana Chrzciciela i relikty obrazy świętych i barokowe rzeźby.

Panny i Muzeum Diecezjalnym w zabudowaniach Mazowsza jest ponad 700-letni zamek w Ciechano-zamku radomskiego, miejskie mury obronne z XIV W Bogutach-Piankach na uwagę zasługują przede dawnego Zamku Książąt Mazowieckich.

wie. To jedyna niezdobyta w średniowieczu twier-wieku. W pobliskim Szydłowcu mieści się zamek, wszystkim drewniany kościół parafialny pw.

Największą atrakcją Sierpca jest Muzeum Wsi Ma-dza książąt mazowieckich. Jej gotyckie mury miesz-

będący jedną z najbardziej okazałych renesanso-

Wszystkich Świętych oraz drewniane plebania zowieckiej, prezentujące prowincję z XIX i począt-czą dziś sale muzealne.

wych magnackich rezydencji w Polsce oraz Muzeum i dzwonnica z II połowy XIX w. Obowiązkowym ków XX wieku. Podczas spaceru po Płońsku warto Północne Mazowsze to również zabytki Puł-Ludowych Instrumentów Muzycznych.

punktem wycieczki po Siedlcach jest Muzeum Die-zwiedzić szczególnie zespół pokarmelicki z Kościo-

tuska, Makowa Mazowieckiego, Różana i Ostro-cezjalne. To tutaj znajduje się prawdziwy skarb – ob-łem parafialnym pw. św. Michała Archanioła łęki. W Pułtusku, określanym jako „mazowiec-raz „Ekstaza św. Franciszka” pędzla El Greco, jedyne

i wczesnośredniowieczne grodzisko. W Gąbinie ka Wenecja” na odwiedzających czeka wizyta 38

39

Obiekty zabytkowo-kulturowe

obiekty z Listy Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO

pomniki historii

zabytkowe zespoły miejskie

Ostrołęka

Bieżuń

Różan

Maków

Ciechanów

Mazowiecki

Sierpc

Pułtusk

Boguty-

Pianki

foto: Zamek w Ciechanowie

foto: Nadłuższy rynek w Europie, Pułtusk

Płońsk

Płock

Zakroczym

w XV-wiecznym zamku i spacer po przylegającym z zespołem klasztornym Bernardynów i Nawiedze-Węgrów

Gostynin Gąbin

Czerwińsk n. Wisłą

do niego najdłuższym brukowanym rynku w Euro-

nia Najświętszej Marii Panny. Warto udać się też do pie oraz kolegiata Zwiastowania Najświętszej Marii Muzeum Kultury Kurpiowskiej, oferującym bogatą Dobre

Warszawa

Panny ze słynnym sklepieniem pułtuskim. Najwięk-ofertę edukacyjną dla osób w każdym wieku.

Grodzisk Mazowiecki

Łosice

Milanówek

Sulejówek

szą atrakcją dla najmłodszych jest z kolei wycieczka Wymienione obiekty zabytkowo-kulturowe stano-Siedlce

Guzów

Piaseczno Konstancin-Jeziorna

łódką po Narwi i połączonych z nią kanałach.

wią cenny atut mazowieckich terenów. Podkreślenie

Żyrardów

Góra Kalwaria Latowicz

W Makowie Mazowieckim warto zwiedzić odre-

ich obecności w sąsiedztwie agroturystyki wpływa

Czersk

staurowany rynek i zabytkowy kościół pw. Bożego niewątpliwie na atrakcyjność danego gospodarstwa Ciała. W mieście znajduje się też zalew, który stwa-w oczach gości.

Żelechów

rza wszechstronne możliwości uprawiania sportów Goście agroturystyki to, zgodnie z badaniami przy-wodnych i wędkarstwa.

toczonymi w pierwszym rozdziale, osoby zoriento-

Mogielnica

Do głównych zabytków Różana należą neogotyc-wane na wypoczynek w ciszy i spokoju, w otoczeniu

ki kościół parafialny św. Anny, pierwotnie gotycki przyrody – otoczeniu, które w świadomości staz XVI wieku i kaplica grobowa rodziny Kossakow-

wiają w opozycji do miejskiego zgiełku i pośpiechu.

skich z 1880 roku. Ciekawą atrakcją są również forty Jednak szczególnie osoby przebywające na urlopie Radom

carskiej twierdzy, wzniesionej w początku XX wieku.

z dziećmi, po kilku dniach wypoczynku w bliskości Zwoleń

Będąc w Ostrołęce koniecznie należy odwiedzić natury, zaczynają zazwyczaj szukać dodatkowych XVII-wieczne kościoły św. Antoniego Padewskiego atrakcji dla najmłodszych. Na szczęście oferta Szydłowiec

40

41

foto: Centrum Nauki Kopernik w Warszawie

foto: Warszawskie ZOO

foto: Jezioro Zegrzyńskie

parków tematycznych, muzeów interaktywnych Warszawskie ZOO jest domem dla ponad 12 tysięcy skusić się na pyszne ryby serwowane w tutejszych Termy Mszczonów – kompleks z dwoma całorocz-i walorów przyrodniczych jest tak bogata, że nawet zwierząt należących do 540 gatunków. Do ważniej-restauracjach, by później oddać się błogiemu odnymi basenami termalnymi, zasilanymi wodą ze słod-

najbardziej wybredny mały turysta znajdzie miejsce szych obiektów tego miejsca należą: jedna z najno-poczynkowi na jednej z malowniczych plaż. Do naj-

kich źródeł o temperaturze od 26 do 34°C, eksplo-

odpowiednie dla siebie.

wocześniejszych w Europie słoniarni oraz herpeta-

popularniejszych miejscowości turystycznych nad atowaną z głębokości 1,6 km. Wśród atrakcji term są W Warszawie obiektami najbardziej godnymi po-rium, czyli ekspozycja krokodyli, ogromnych węży Jeziorem Zegrzyńskim należą Zegrze, Serock, Zegrzy-również basen rekreacyjny, sportowy i dla dzieci oraz lecenia są Centrum Nauki Kopernik oraz ZOO. i jaszczurek. Punktem, przy którym zatrzymuje się nek, Jadwisin i Jachranka – ośrodki te mają doskonale zjeżdżalnie wodne, sauny, grota solna, boiska do piłki Centrum to prawdziwy raj dla małych naukowców wielu turystów jest również małpiarnia, zamieszki-rozwiniętą bazę turystyczną, zorganizowaną również plażowej i siatkowej, a także place zabaw.

i ciekawych świata odkrywców. Podczas wizyty wana przez szympansy i potężne goryle. Z historią z myślą o najmłodszych turystach.

Farma Iluzji to miejsce, w którym rzeczywistość łą-zwiedzający mogą przetestować setki interak-

warszawskiego ZOO nieodłącznie związane są też

Na Mazowszu zlokalizowany jest największy zada-

czy się z magią. Odwiedzający mają do dyspozycji tywnych eksponatów, wziąć udział w warsztatach losy Jana Żabińskiego i jego rodziny, która dawała szony aquapark w Europie – Suntago Park of Po-m.in. tematyczne place zabaw, park linowy, karu-z dziedziny chemii, fizyki, robotyki, biologii, czy schronienie setkom Żydów prześladowanych w cza-land. Na turystów czekają tu trzy strefy tematyczne: zele, kolejki, labirynt, mini golfa i skoczne poduchy.

astronomii, a także odwiedzić jedyny w swoim ro-

sie II wojny światowej. Willę Żabińskich można

Jamango, Relax i Saunaria, część Wellness&Spa, baJest też oczywiście iluzja – Tunel Zapomnienia, Se-

dzaju Teatr Wysokich Napięć. Dla najmłodszych zwiedzać z przewodnikiem, po wcześniejszym umó-seny zewnętrzne dla najmłodszych i 32 zjeżdżalnie kretna Komnata, Krzywa Chata i Zakręcony Domek.

została przygotowana specjalna strefa z dostępem wieniu telefonicznym.

o łącznej długości 3,2 km, które zapewniają solidną Obowiązkowym punktem wycieczki są przeprawy do sali zabaw oraz wodnych eksperymentów. Wizy-Na północ od Warszawy znajduje się Jezioro Ze-dawkę adrenaliny. Suntago to również 840 m2 ba-

przez rzekę tratwami, przygody w Zatoce Piratów, ta w Centrum Nauki Kopernik to pomysł na fanta-grzyńskie – prawdziwa gratka dla żeglarzy i węd-senu termalnego, sauny, łaźnie i restauracje – a to poznawanie tajemnic egipskich władców w Gro-styczne spędzenie czasu dla całej rodziny.

karzy oraz miłośników sportów wodnych takich jak wszystko w otoczeniu 300 prawdziwych palm.

bowcu Faraona, czy odkrycie historii opuszczonej windsurfing czy wakeboard. Będąc w okolicy, warto

W bliskim sąsiedztwie Warszawy znajdują się też kopalni.

42

43

a

Iława

Szczytno

Biebrz

Parki rozrywki, akwaparki, muzea.....

Mońki

Nowe Miasto

Kolno

Lubawskie

Nidzica

Wąbrzeźno

Narew

Działdowo

Brodnica

Łomża

Golub-

BIAŁYSTOK

-dobrzyń

Mława

Ostrołęka

Rypin

Przasnysz

Żuromin

ew

Zambrów

Nar

Wysokie

Ciechanów

Maków

Maz.

Mazowiecki

Bielsk

Lipno

Sierpc

Ostrów

Podlaski

Mazowiecka

Drobin

Pułtusk

Włocławek

Bug

Wyszków

Płońsk

Płock

foto: Park Rozrywki Julinek

foto: Farma Iluzji

Serock

Nowy

JEZIORO

Sokołów

Siemiatycze

Wisł

Dwór Maz.

ZEGRZYŃSKIE

Podlaski

a

Legionowo

Węgrów

Wołomin

Park Rozrywki Julinek to dawny ośrodek sztuki smacznie zjeść, a właściciele podpowiedzą kolejne Gostynin

Sanniki

ZOO

i rozrywki cyrkowej, położony w otulinie Kampi-

obiekty warte odwiedzenia. Większość regional-

PARK ROZRYWKI

JULINEK

Ożarów

MUZEUM ETNOGRAFICZNE

Łosice

Sochaczew

noskiego Parku Narodowego. Obecnie kompleks nych szlaków kulturowo-historycznych powstała na Błonie

Maz.

CENTRUM NAUKI KOPERNIK

Kutno

WARSZAWA

oferuje połączenie wypoczynku w naturze z bez-

Mazowszu dzięki

Pruszków

Mińsk

Siedlce

Mazowieckiej Regionalnej Orga-

SUNTAGO WODNY Grodzisk

Łowicz

Otwock Mazowiecki

troską zabawą i rozrywką na najwyższym poziomie. nizacji Turystycznej, która skutecznie promuje wa-

ŚWIAT - PARK OF POLAND Mazowiecki

Piaseczno

Biała

Żyrardów

Podlaska

Ogromny park linowy, ścianki wspinaczkowe, kraina lory województwa już od 15 lat.

Łęczyca

TERMY

MSZCZONÓW

Czersk

Łuków

Mszczonów

dmuchańców, strefa animacji, wesołe miasteczko,

Garwolin

Skierniewice

Wisł

tor tubingowy, wystawa sztuki cyrkowej oraz działa-

Szlak Książąt Mazowieckich prowadzi przez miej-Zgierz

Grójec

a

Radzyń

jący w lato park wodny – to tylko niektóre z atrakcji scowości, którymi przez 300 lat władali następcy Rawa Maz.

Podlaski

ŁÓDŹ

Warka

Brzeziny

Trojanów

tego wyjątkowego miejsca.

Konrada Mazowieckiego. Założyli oni ponad sto

FARMA ILUZJI

Ryki

miast, budowali majestatyczne twierdze i kościoły Parczew

Pabianice

Pilica

Białobrzegi

Z punktu widzenia gospodarza agroturystki warto w stylu zwanym gotykiem mazowieckim. Historia Łask

Tomaszów

Kozienice

Wieprz

Zduńska

Mazowiecki

Lubartów

również sprawdzić położenie obiektu względem władców Mazowsza to również burzliwe losy ro-Wola

lokalnych i regionalnych szlaków tematycznych. dzinne, opisane przez samego Szekspira w Zimowej Puławy

Bełchatów

Piotrków

Przysucha

Opoczno

Radom

Łęczna

Ich bliskość sprawia, że w okolicy nie brakuje miło-

Opowieści, tajemnicze legendy o skarbach tem-

Trybunalski

Zwoleń

śników historii, kultury i tradycji religijnych regio-plariuszy i opowiadania o tajnej broni, umożliwia-Iłża

Szydłowiec

LUBLIN

Świdnik

nu. Z kolei po dniu pełnym wrażeń, turyści chęt-jącej zwycięstwo wojskom polskim w bitwie pod

Opole

Końskie

nie odpoczną w miejscu, w którym będzie można Grunwaldem.

Lipsko

Lubelskie

44

45

Radomsko

Starachowice

Wisł

a

Biebrz

57

Ostróda

59

Grajewo

a

55

Pisz

53

S51

58

58 Ruciane-

61

58

-Nida

Szczuczyn

16

Iława

Olsztynek

59

16

Łasin

58

53

Szczytno

61

Goniądz

Lubawa

63

S

Nw. Miast

zlaki t

o

57

S61

65

Grudziądz

ematyczne na Mazowszu

a

Mońki

Lubawskie

Kolno

E67

Wielbark

Stawiski

S7

Łyse

Nidzica

Myszyniec

Biebrz

61

Knyszyn

8

63

Jedwabne

Wąbrzeźno

15

53

Lidzbark

E77

Wasilków

Brodnica

Chorzele

Nowogród

Narew

64

Kowalewo

Działdowo

Tykocin

BIAŁYSTOK

15

S8

Pom.

Górzno

Łomża

57

Lelis

61

E67

Choroszcz

Drwęca

Lubowidz

Golub-

Mława

Rypin

Grudusk

63

-Dobrzyń

Ostrołęka

Żuromin

Troszyn

Zabłudów

7

Przasnysz

Zambrów

Łapy

S61

Suraż

Bieżuń

S7

61

Goworowo

Wysokie

10

Wkra

3

S8

Mazowieckie

Maków

Różan

Ciechocinek

Rościeszewo

Opinogóra

Mazowiecki

E67

10

Lipno

Sierpc

Ciechanów

Nare

Szepietowo

60

Bielsk

Nieszawa

Czyżew

60

61

57

w

Podlaski

Ostrów

66

60

Glinojeck

Wisł

50

Raciąż

Mazowiecka

10

a

67

7

Bożewo Kowalewo

63

E75

Drobin

Pułtusk

Ciechanowiec

91

Dobrzyń

WŁOCŁAWEK

Skr

60

E77

Brok

n. Wisłą

w

S8

Muzeum Walki

a

10

Płońsk

Kamieńczyk 50Treblinka

i Męczeństwa

19

Wyszków

foto: Twierdza Modlin

foto: Żelazowa Wola

Nasielsk

61

Murzynowo

Bu

S7

Kosów

g

Borkowo

62

Bug

Lacki

Kowal

62

PŁOCK

E67

Serock

Łochów

2

50

7

62

Łąck

Nw. Dwór

4

Siemiatycze

Bodzanów

Maz.

Drohiczyn

Szlak Sakralne Perły Mazowsza prezentuje najcen-Szlak Filmowe Mazowsze to prawdziwa gratka zarów-Gostynin

62

6

Czerwińsk

Wisł

Zakroczym

Radzymin

Tłuszcz

Sokołów

Chodecz

A1

n. Wisłą

62

62

a

S7

Twierdza

Podlaski

Nieporęt

Liw

Węgrów

60

Wyszogród

niejsze obiekty kultu religijnego regionu. Na trasie no dla miłośników kina, jak i historii przekazywanych Modlin Jabłonna

50

E77

Iłów

Młodzieszyn

91

E75

Kobyłka

Sanniki

Giżyce

Brochów

63

Ossów

znajdują się zarówno interesujące miejsca pielgrzym-

za pomocą małego ekranu. Ze względu na tutejsze Przedecz

50

Niepokalanów

19

Żelazowa

Sulejówek

Nowa

Mordy

Kutno

Wola

WARSZAWA

Kałuszyn

Sucha

Łosice

kowe, budynki związane ze słynnymi postaciami, jak krajobrazy, zabytki i atrakcje, mazowieckie tereny już E30

2

Żychlin

Sochaczew

92

A2

1

E30

Szymanów

50

Mrozy

Siedlce

91

60

92

92

Błonie

S2

Pruszków

Mińsk

i skromne kościoły oraz świątynie, przy których wzno-

od lat cieszą się ogromnym zainteresowaniem filmow-

Łowicz

Otrębusy

Mazowiecki

Biała

50

A1

Piątek

Grodzisk

Otwock

Piaseczno

E30 2

Łęczyca

Miedniewice

Milanówek

Podlaska

szeniu uczestniczyli najwybitniejsi światowi architekci.

ców. Z kolei sympatycy słynnych ekranizacji chętnie 70

Maz.

63

A2

S7

Książenice

Konstancin-

Jeruzal

Seroczyn

E75

-Jeziorna

E30

14

S8

S17

E30

Żyrardów

Latowicz

Międzyrzec

Tarczyn

Kołodziąż

podążają śladami swoich ulubionych postaci, chcąc 79 Góra KalwariaE372

Ozorków

Głowno

Podlaski

76

Mszczonów

Czersk

Stoczek

Łuków

70

Pilawa

Skierniewic

Szlak Książąt Mazowieckich e

Stryków

50

7

Łukowski

19

Szlak Bitwy Warszawskiej to podróż pozwalająca poznać miejsca z nimi związane i dowiedzieć się więcej E67

50

Drwalew

Mariański

Garwolin

72

Zgierz

76

Porzecz

63

1

Warszawa książąt mazowieckich

S8

71

zrozumieć, dlaczego batalia, którą określa się mianem na temat powstawania ulubionych produkcji.

Grójec

S17

Żelechów

Brzeziny

Biała Rawska

Łaskarzew

2

72

Trasa Konrada Mazowieckiego – część zachodnia

S7

Warka

79

Sobolew

Radzyń

“Cudu nad Wisłą” uważana jest za jedną z najważniej-

Lewiczyn

J. Jeziorsko

3

ŁÓDŹ

Trasa Konrada Mazowieckiego – część wschodnia

E372

E77

Koluszki

Rawa Maz.

a

Podlaski

71

Mogielnica

Pilic

4

Trasa księżnej Anny i ostatnich książąt mazowieckich

szych w historii świata. Podczas trzech dni sierpnia Szlak Chopinowski wiedzie śladami jednego z naj-91

Białobrzegi

Kock

E75

E67

Zduńska

5

Trasa księcia Janusza

5

Ryki

Parczew

Pabianice

1920 r. polska armia powstrzymała pochód Bolsze-wybitniejszych światowych kompozytorów, który

S14

Wola

S8

S8

48

48

Łask

E67

Wyśmierzyce

6 Trasa Siemowitów Tomaszów

Nw. Miasto

Kozienice

Dęblin

S8

Tuszyn

Maz.

n. Pilicą

Ostrów Lub.

wików na Zachód. Wydarzenie to całkowicie zmieniło na Mazowszu spędził swoją młodość i wiele lat do-48

S17

19

Wolbórz

Sieciechów

48

E372

E67

Zelów

A1

Szlak Chopinowski

Lubartów

losy wojny, pozwoliło zachować niepodległość odra-

rosłego życia. Fryderyk urodził się w Żelazowej Woli, Drzewica

S7

Pionki 79

Wiepr

J. Sulejowskie

S12

S17

74

Borkowo

Szlak Bitwy Warszawskiej 1920

RADOM

S12

Piotrków Tryb.

Puławy

z

dzającego się państwa polskiego, a także uniemożliwi-

w dzieciństwie mieszkał w Warszawie, ale ze wzglę-

Opoczno

12

Wieniawa

12

12

E372

Przysucha

12

Łęczna

44

12

E77

Zwoleń

Bełchatów

Skaryszew

isła

Nałęczów

ło realizację radzieckich planów ofensywy na Europę du na kłopoty ze zdrowiem często odwiedzał wiej-Sulejów

74

Sakralne Perły Mazowsza

W Kazimierz

74

Dln.

91

S12 Świdnik

Chlewiska

Zachodnią.

skie majątki rodzin zaprzyjaźnionych z Chopinami.

A1

Pilic

LUBLIN

Poniatowa

Mazowsze na Filmowo

Szydłowiec

Siedliszcze

Przebieg i rozmieszczenie obiektów na podstawie

9

a

S17

Kamieńsk

Końskie

przewodników Mazowieckiej Regionalnej Organizacji Turystycznej Pajęczno

Iłża

Bełżyce

Piaski

Mazowsze Dziedzictwa Żydowskiego

42

79Lipsko

Opole Lub.

Wart

1

Stąporków

42

Skarżysko-

Wąchock

a

74

Sienno

19

-Kamienna

Przedbórz

Józefów

46

47

E75

Radomsko

Industrialne Mazowsze

Radoszyce

Suchedniów

n. Wisła

Urzędów

Bychawa

Kamienna

Kunów

Mońki

Nowe Miasto

Kolno

Ścieżki rowLub

er aowskie

we

Łyse

Nidzica

Narew

Działdowo

Brodnica

Lelis

Łomża

Golub-

BIAŁYSTOK

-dobrzyń

Mława

Ostrołęka

Rypin

Przasnysz

Żuromin

ew

Zambrów

Nar

Wysokie

Maków

Maz.

Ciechanów

Mazowiecki

Bielsk

Lipno

Sierpc

Ostrów

Raciąż

Podlaski

Mazowiecka

Drobin

Włocławek

Pułtusk

Bug

Baboszewo

Płońsk

Wyszków

foto: Treblinka: Muzeum Walki i Męczeństwa

foto: Żyrardów, zespół budynków fabrycznych

Płock

Wisł

Serock

Nowy

Sokołów

Siemiatycze

a

Dwór Maz.

Radzymin

Węgrów Podlaski

Gostynin

Industrialne Mazowsze – zachodnie Mazowsze w całości zachowanym zespołem budynków fabrycz-Gąbin

Wyszogród

Legionowo

i okolice Warszawy od stuleci były obszarami, na nych, mieszkalnych i użyteczności publicznej miasta Wołomin

Sanniki

Iłów

WARSZAWA

których wyjątkowo szybko rozwijało się osadnictwo. przemysłowego przełomu XIX i XX wieku.

Łosice

Błonie

Mińsk

Siedlce

Związany z tym jest również rozkwit rzemiosła, pro-

Kutno

Sochaczew

Ożarów

Mazowiecki

Maz.

wadzący do powstawania prężnie działających ośrod-

Szlak Dziedzictwa Żydowskiego umożliwia zapo-Grodzisk

Otwock

Łowicz

Mazowiecki

Piaseczno

Biała

ków przemysłowych. Szlak Industrialne Mazowsze to znanie się z miejscami ważnymi nie tylko dla wy-Podlaska

Łęczyca

Żyrardów Mszczonów

niezwykła podróż śladami uprzemysłowienia regio-

znawców judaizmu, ale również dla chrześcijan, co

Czersk

Garwolin

nu – począwszy od dawnych sposobów produkcji świadczy o bliskim współistnieniu narodów polskie-Skierniewice

Zgierz

Grójec

żelaza, poprzez zabytki kolejnictwa, modernizm, aż go i żydowskiego przez setki lat. Wkład społecz-Wisł

Radzyń

Rawa Maz.

Warka

ŁÓDŹ

a

Podlaski

po obiekty prezentujące najnowocześniejsze osią-

ności żydowskiej w historię Mazowsza szczególnie

Brzeziny

Trojanów

gnięcia technologiczne. Punktami obowiązkowymi mocno widoczny jest w kulturze i architekturze Ryki

Parczew

na szlaku są z pewnością Muzeum Kolei Wąskotoro-

regionu.

Pabianice

Pilica

Białobrzegi

Łask

Kozienice

Tomaszów

Wieprz

wej w Sochaczewie, które może pochwalić się jedną Województwo mazowieckie, na różnych szczeblach Zduńska

Mazowiecki

Wola

Lubartów

z największych kolekcji wąskotorowych pojazdów administracji samorządowej, stara się rozwijać sieć Radom

szynowych w Europie oraz Muzeum Starożytne-

ścieżek i szlaków rowerowych. Tendencję tę wspie-Opoczno

Puławy

Bełchatów

Piotrków

Przysucha

Łęczna

Trybunalski

Zwoleń

go Hutnictwa Mazowieckiego im. Stefana Woydy rają rozmaite organizacje i stowarzyszenia. Tury-Skaryszew

w Pruszkowie. Warty zobaczenia jest również Żyrar-

styka rowerowa jest popularna, egalitarna, a o jej Szydłowiec

Iłża

LUBLIN

Świdnik

dów, który wyróżnia się jedynym w Europie, niemal znaczeniu i tendencjach wzrostowych mówią same Opole

Końskie

Lipsko

Lubelskie

48

49

Radomsko

Wisł

Starachowice

Ostrowiec

a

Mońki

Grudziądz

Wybrane stadniny konne

Rzadziej niż rowerowa uprawiana jest turystyka Nowe Miasto

Kolno

Lubawskie

konna, choć i w tym przypadku wielu miłośników Nidzica

Wąbrzeźno

jeździectwa poszukuje miejsc przeznaczonych do

Narew

Działdowo

Brodnica

Łomża

wypoczynku z możliwością poświęcenia się swo-

Golub-

BIAŁYSTOK

jemu hobby. Mazowsze przyciąga pasjonatów koni

-dobrzyń

Mława

Ostrołęka

nie tylko pięknymi krajobrazami, różnorodnością

Rypin

Przasnysz

Żuromin

ew

Zambrów

fauny i flory oraz zabytkami, ale także atrakcyjną Nar

Wysokie

ofertą stadnin i ośrodków jeździeckich. Większość

Różan

Maz.

Ciechanów

Maków

Bielsk

z nich skupia się w pasie centralnym Mazowsza.

Sierpc

Mazowiecki

Lipno

Ostrów

Podlaski

Mazowiecka

Niektóre są dosłownie zorientowane na miłośni-

Drobin

Baraniec

Brok

ków hippiki z Warszawy. Wiele z klubów, stadnin Włocławek Proboszczewice

Pułtusk

Płońsk

Bug

i hodowli to ośrodki z bardzo długą tradycją. Tak Gawłowo

Wyszków

Kosów

Nowa

Płock

Sochocin

Lacki

Wieś

jest m.in. w przypadku Klubu Jeździeckiego Huzar,

Słupno

Serock

foto: Kampinoski Park Krajobrazowy

Bierzewice

Siemiatycze

profesjonalnej szkoły jazdy konnej, położonej

Gostynin

Wisł

Węgrów

Bug

Nowy

Łąck

Legionowo

w otulinie Bolimowskiego Parku Krajobrazowego

a

Secymin

Sokołów

Podlaski

statystyki — większość osób uprawiających tę for-

czy Stada Ogierów Łąck, kompleksu położonego

Sanniki

Łomianki

Okuniew

Zaborów

Grębków

mę aktywności wsiada na rower nawet kilka razy wśród rezerwatów przyrody i malowniczych jezior, Łosice

Sochaczew

Halinów

WARSZAWA

Kutno

Mińsk

Siedlce

w tygodniu. Jednocześnie turyści wskazują pro-

w samym sercu Pojezierza Gostynińskiego. Inne

Milanówek

Józefów

Kotuń

Mazowiecki

blem, jakim jest brak informacji na temat dostępnej duże i znane obiekty dedykowane koniarzom to Łowicz

Piaseczno

Żyrardów

Biała

Książenice

bazy noclegowej dla rowerzystów przy trasach czy m.in Ośrodek Jeździecki Goldenhorse, Stajnia Ce-Kołbiel

Podlaska

Łęczyca

Józefów

szlakach rowerowych. Umieszczenie komunikatu linów, PaTaTaj. Szkoła jazdy konnej, Unicorn Aca-Tarczyn

Mszczonów

Łuków

Garwolin

Skierniewice

Koryta

o swojej agroturystyce w takich miejscach, prze-

demy Stajnia Siedliska, Besthorses – nauka jazdy Zgierz

wodnikach lub stronach dla miłośników dwóch kó-

konnej, Stajnia Wilga.

Grójec Warka Wisł

Radzyń

Rawa Maz.

ŁÓDŹ

a

Podlaski

łek jest więc dobrym pomysłem na pozyskanie uwa-

Brzeziny

Trojanów

gi potencjalnych gości.

Ostatnie grupy uwarunkowań mają charakter infra-

Ryki

Parczew

Pabianice

strukturalno-społeczny. Ich analiza pomoże w od-Pilica

Białobrzegi

Łask

Kozienice

Tomaszów

Wieprz

Najciekawsze miejsca do uprawiania turystyki ro-

powiedzi, skąd mogą przyjechać potencjalni goście

Zduńska

Mazowiecki

Wola

Lubartów

werowej na Mazowszu to m.in. Kurpie, Brudzeński – chodzi zarówno o duże ośrodki miejskie, jak i moż-Radom

Puławy

Park Krajobrazowy i okolice Płocka, Jezioro Ze-liwości transportowe.

Opoczno

Bełchatów

Piotrków

Łęczna

Trybunalski

Zwoleń

grzyńskie, Kampinoski Park Narodowy, Kozienicki Skaryszew

Park Krajobrazowy.

Chlewiska Szydłowiec Iłża

LUBLIN

Świdnik

Opole

Końskie

Lipsko

Lubelskie

50

51

Radomsko

Wisł

Starachowice

Ostrowiec

a

W dawnych czasach czynnikami wpływającymi na Na atrakcyjność turystyczną danego terenu duży Z powyższej analizy potencjału województwa ma-i klimatem polskiej wsi. Wskazane obszary to rejo-

gęstość zaludnienia były sprzyjające warunki na-

wpływ mają również możliwości transportowe.

zowieckiego wyłania się mapa obszarów szczegól-ny, w których poszczególne atrakcje wybijają się na

turalne, obecnie są to przede wszystkim warunki W województwie mazowieckim działają dwa lotni-nie predestynowanych dla rozwijania działalności plan pierwszy w odniesieniu do opisu atrakcji okolic.

ekonomiczne, czyli możliwości zatrudnienia. Młodzi ska: Lotnisko Chopina w Warszawie i Mazowiecki agroturystycznej. Oczywiście, lokalizacja poza tymi Jednak praktycznie każda lokalizacja na mapie Ma-ludzie wyjeżdżają do dużych miast w poszukiwaniu Port Lotniczy Warszawa – Modlin. Do stolicy można wyszczególnionymi rejonami nie jest mniej atrak-zowsza ma swoje atuty. Trzeba jedynie je rozpoznać

pracy, jednocześnie osoby mające już dobrą pozycję dostać się więc łatwo spoza granic kraju, niektó-cyjna, a jedynie wymaga samodzielnego nazwania i wskazać – poinformować o nich potencjalnych zawodową coraz częściej przenoszą się na tereny re linie lotnicze mają w swojej ofercie również loty atrybutów – przyrodniczych i kulturowych, które odwiedzających.

podmiejskie. Promując ofertę swojej agroturystyki, międzymiastowe.

chcielibyśmy zaakcentować w ofercie.

warto więc wziąć pod uwagę dotarcie do miesz-

kańców ośrodków położonych najbliżej gospo-

Wygodnym i szybkim sposobem na zwiedzanie Ma-

Najbardziej widocznymi obszarami, w których ist-

darstwa, charakteryzujących się wysoką gęstością zowsza jest podróżowanie Kolejami Mazowieckimi, nieje nagromadzenie wyróżników o potencjale tury-zaludnienia.

które w swojej ofercie mają szeroki rozkład połą-stycznym są trzy szerokie pasy o przebiegu równo-

czeń wewnątrzregionalnych. W najbliższym sąsiedz-

leżnikowym. Północny pas przebiega na wysokości Według danych z opracowania Głównego Urzędu twie Warszawy funkcjonują też systemy Szybkiej powiatu ciechanowskiego, makowskiego i ostro-Statystycznego, Powierzchnia i ludność w prze-

Kolei Miejskiej i Warszawskiej Kolei Dojazdowej,

łęckiego. Na jego linii znajduje się wiele zabytków, ostrołęcki

kroju terytorialnym w 2021 r., wśród miast na umożliwiające łatwe przemieszczanie się po central-parki krajobrazowe Brudzeński i Nadbużański, rze-przasnyski

Ostrołęka

mławski

prawach powiatu największy wskaźnik gęstości nej części województwa.

ka Narew oraz historyczna Kurpiowszczyzna.

żuromiński

pas północny

makowski

zaludnienia w województwie mazowieckim wy-

ciechanowski

sierpecki

ostrowski

stąpił w Warszawie – 3469 osób na 1 km2. Na Mazowsze jest też doskonałym obszarem do Pas środkowy wyznacza przebieg Wisły od War-płocki

płoński

pułtuski

wyszkowski

północy Mazowsza największe zaludnienie wy-zwiedzania dla tych, którzy planują podróżować

szawy do Płocka. W jego zasięgu znajduje się Kam-Płock

pas środkowy

sokołowski

stępuje w Ostrołęce, na południu w Radomiu, na samochodem. Ze względu na doskonale rozwi-pinoski Park Narodowy, Jezioro Zegrzyńskie, parki legionowski

węgrowski

nowodworski

wołomiński

wschodzie w Siedlcach, a na zachodzie w Płocku. niętą sieć drogową możliwy jest dojazd autem krajobrazowe Mazowiecki i Chojnowski.

gostyniński sochaczewski

warszawski zachodni

siedlecki

Warszawa

łosicki

W grupie powiatów największą gęstość zaludnie-

praktycznie do każdego miejsca w województwie.

miński

pruszkowski

Siedlce

grodziski

nia ma powiat pruszkowski (677 osób na 1 km2), Warto dodać, że przez mazowieckie przebiega Południowy pas częściowo naśladuje przebieg otwocki

żyrardowski

piaseczyński

a wśród gmin – gmina miejska Legionowo w po-

autostrada A2, biegnąca od granicy z Niemcami

rzeki Pilicy, powiatu radomskiego i Kozienickiego garwoliński

wiecie legionowskim (3953 osoby na 1 km

grójecki

2). Ko-

w Świecku przez Poznań, Konin i Warszawę oraz

Parku Krajobrazowego.

lejne najgęściej zaludnione gminy (ponad 3 000 droga krajowa S7, łącząca Warszawę z Gdańskiem białobrzeski kozienicki

pas południowy

osób na 1 km2) to Piastów i Pruszków (pow. prusz-

i Krakowem, prowadząca aż do granicy ze Słowa-

Wymienione zasięgi są szczególnie uprzywilejo-

przysuski

Radom

kowski), Ząbki (pow. wołomiński), m. st. Warszawa cją w Chyżnem.

wane w kontekście potencjału turystycznego. Nie

radomski

zwoleński

oraz Mińsk Mazowiecki (pow. miński).

można jednak zapominać, że wartością nadrzędną

szydłowiecki

lipski

dla miłośników agroturystyki jest spokój, kontakt z przyrodą i możliwość obcowania z atmosferą

52

53

PASZPORT DO

SUKCESU

54

55

Agroturystyka Jadwisin

ul. Szkolna 9, 05-140 Jadwisin

+48 500 899 203; +48 730 059 917

http://agroturystykajadwisin.mazowsze.pl

Agroturystyka Jadwisin znajduje się we wsi o tej jobrazowym i pozostałości po dworku, dawniej za-samej nazwie, położonej pomiędzy Zegrzem a Se-

mieszkałym przez wybitnego dramaturga i pisarza,

rockiem. Właściciele prowadzą swoją działalność Jerzego Szaniawskiego. Dworek zlokalizowany jest od 2006 roku, kiedy to przekształcili gospodarstwo w rezerwacie „Wąwóz Szaniawskiego”, chroniącym po rodzicach w obiekt turystyczny. Wcześniejsze cenny starodrzew.

doświadczenie, wyniesione z wieloletniej pracy

w hotelu, pozwala im na jeszcze lepsze planowanie Unikatową wartością gospodarstwa jest niewąt-atrakcji dla gości i zarządzanie całym kompleksem.

pliwie możliwość odwiedzin jedynego w swoim

Okolice obiektu mają ogromny potencjał turystycz-

rodzaju miniskansenu. Przyjezdni podziwiają tu za-

ny — zarówno pod względem walorów przyrodni-

bytkowe, używane dawniej na wsi przedmioty, takie

czych, jak i kulturalnych. Dużym atutem gospodar-

jak maselniczki, tary do prania, moździerze i ma-stwa jest bliskość Zalewu Zegrzyńskiego. Otoczenie glownice. Kolekcję uzupełniają wykorzystywane akwenu to prawdziwy raj dla plażowiczów, rodzin przy pracach polowych, ciągnięte przez konie pługi.

z dziećmi, amatorów wędkarstwa i miłośników Sentyment wśród starszych gości budzą szczegól-sportów wodnych. Również pasjonaci bardziej eks-

nie zgromadzone przedmioty codziennego użytku

tremalnych atrakcji nie będą się nudzić. Jazda kon-

z okresu PRL-u — kultowe już pralki „Frania”, telewi-

na, spadochroniarstwo, parolotniarstwo, paintball, zory, magnetofony i żelazka. Otaczanie się tymi nie-wspinaczka skałkowa, rajdy samochodami tereno-

zwykłymi przedmiotami to swoista podróż w czasie.

wymi — każdy z pewnością znajdzie coś dla siebie.

Na terenie obiektu do dyspozycji gości są pokoje dwu, trzy i czteroosobowe z pełnym węzłem sani-Przez Jadwisin przebiega ścieżka rowerowa oraz tarnym oraz dostępem do kuchni. Turyści korzystają trakt spacerowy. Na terenie wsi znajduje się też pa-też ze świetlicy z kominkiem, telewizorem i stołem

łac Radziwiłłów wraz z otaczającym go parkiem kra-

do tenisa. Na zewnątrz gospodarstwa znajduje się,

56

57

plac zabaw dla dzieci, miejsce przeznaczone na ogni-

przynosi także niesłabnące zainteresowanie tury-

sko oraz parking.

stów obiektami znajdującymi się w miniskansenie,

ponieważ to pokazuje, że pielęgnowanie dawnych

Zaletą, którą chwalą goście jest również duży, pięk-

obyczajów ma sens.

nie utrzymany ogród ze stawem i altanką, będący wspaniałym miejscem relaksu w otoczeniu przyrody. Ponadto, na terenie obiektu znajduje się salon kosmetyczny, prowadzony przez córkę właścicieli.

Promocja gospodarstwa odbywa się głównie po-

przez stronę internetową oraz profil w mediach

społecznościowych. Klienci kompleksu pochodzą

z całej Polski.

Właścicielom agroturystyki największą satysfakcję

w odniesieniu do wykonywanej pracy daje przede

wszystkim zadowolenie gości oraz powroty osób,

które już kolejny raz wybierają gospodarstwo na miejsce swojego wypoczynku. Ogromną radość

58

59

Gospodarstwo „Dorota”

+48 694 168 849

Czarnia 72, 07-431 Czarnia

https://pokochajkurpie.eu/baza-turystyczna,5641,121

Gospodarstwo agroturystyczne Dorota położone niezapomnianych wrażeń. Łatwo spotkać tu dzi-jest we wsi Czarnia, na obrzeżach pierwotnej Kur-

kie zwierzęta — sarny, dziki, ryjówki, nornice, lisy, piowskiej Puszczy Zielonej, a jednocześnie blisko tchórze, jelenie, czy kuny. Przy odrobinie szczęścia dużych miast. Od Warszawy dzieli je odległość 160 natknąć można się też na czarnego bociana lub km, od Białegostoku — 160 km, a Olsztyna — 100 malutką kraskę, której właśnie na Kurpiach jest naj-km. Lokalizacja obiektu sprzyja beztroskiemu wypo-

więcej. Lasy obfitują w grzyby, jeżyny, jagody. Zimą

czynkowi, zachęca do spacerów i wycieczek po oko-

największą atrakcją są kuligi połączone z ogniskiem,

licznych lasach, a także do poznawania wspaniałej a także łowienie ryb.

historii i kultury tego regionu.

Ogromny walor kulturowo-historyczny stanowi nie-

Właściciele gospodarstwa rozpoczęli swoją przygodę wątpliwie folklor i kultura kurpiowska, którą kulty-z agroturystyką w 1997 roku. Zdecydowali się założyć wuje cała rodzina gospodarzy. Na terenie obiektu działalność za namową znajomej, pracującej w Mazo-można obejrzeć pokazy ludowe, posłuchać muzyki

wieckim Ośrodku Doradztwa Rolniczego w pobliskiej kurpiowskiej na żywo, nauczyć się tańców i pieśni Ostrołęce. Pomysł okazał się strzałem w dziesiątkę, kurpiowskich.

a bliskość przyrody i malownicze krajobrazy co roku przyciągają do „Doroty” coraz więcej gości.

Specjalnością gospodarstwa jest też tradycyjna

kuchnia kurpiowska. Gościom podawane są praw-

Największym walorem naturalnym, podkreślanym dziwe, tradycyjne przysmaki jak rejbak, fafernuchy, w ofercie obiektu są liczne lasy. Turyści poznają kapusta z kaszą i żeberkami, drożdżak i smalczyk, piękno i wyjątkowość kurpiowskich terenów poda do picia piwo kozicowe — aromatyczny napitek na

czas spacerów, przemierzając malowniczo położo-

bazie jagód jałowca, szyszek chmielu i kilku sekret-

ne trasy rowerowe lub kajakowe, które dostarczają nych dodatków.

60

61

Klienci agroturystyki pochodzą z różnych stron to, czego potrzebują — ciszę, spokój i bliskość na-Polski, najczęściej są to zorganizowane grupy. Go-

tury, w połączeniu z wyśmietnią kuchnią i historią spodarstwo oferuje wynajem pokoi zarówno oso-regionu.

bom prywatnym, jak i firmom na szkolenia i spo-

tkania integracyjne. Do dyspozycji gości są pokoje

z łazienkami, mogące pomieścić jednorazowo do

40 osób, dwie sale na różnego rodzaju imprezy, pełne wyżywienie (śniadania, obiady, kolacje),

ogród z mnóstwem atrakcji dla dzieci oraz miejsca-

mi do wypoczynku dla dorosłych, a także bezpłat-

ny parking.

Największą satysfakcję z prowadzonej działalno-

ści dają właścicielom obiektu zadowoleni i wciąż powracający turyści, a także osoby przyjeżdżające z polecenia tzw. poczty pantoflowej. Ich obecność to dla agroturystyki najlepsza rekomendacja, ponieważ wiadomo, że goście znajdują w gospodarstwie

62

63

Siedlisko Lilijka

Działy 3, 06-452 Ościsłowo

+ 48 602 686 954

https://siedlisko-lilijka-oscislowo.booked.com.pl

avolilijka@gmail.com

Siedlisko Lilijka położone jest w miejscowości ofertę Lilijki, właściciele podkreślają również bli-Działy, w powiecie ciechanowskim, pośród ma-

skie położenie ciekawych historycznie miejsc np.

lowniczych pól, łąk i rozległych sosnowych lasów. Zamku Książąt Mazowieckich w Ciechanowie oraz Właściciele Lilijki od dawna interesowali się ideą obiektów związanych z wielkimi Polakami – m.in.

agroturystyki jako alternatywnego źródła docho-

Zygmuntem Krasińskim (Pałac w Opinogórze – Mu-

du. Byli jednymi z inicjatorów powołania Stowarzy-

zeum Romantyzmu) i Aleksandrem Świętochowskim

szenia Gospodarstw Agroturystycznych „Zielone (Muzeum Pozytywizmu w Gołotczyźnie). Promo-Północne Mazowsze”, a następnie Lokalnej Grupy cja obiektu odbywa się głównie poprzez materia-Działania. Wiedza uzyskana na szkoleniach, wyjaz-

ły stowarzyszenia „Zielone Północne Mazowsze”,

dach studyjnych i targach pomogła im wykorzystać lokalnej grupy działania oraz profile w mediach ciekawą lokalizację oraz zabytkowy charakter zabu-społecznościowych.

dowy swojego gospodarstwa. Z chwilą przejścia na Podczas pobytu w Lilijce przyjezdni mogą korzystać emeryturę podjęli się przyjmowania gości.

z wypożyczalni rowerów, miejsca na organizację

W budowaniu oferty swojego obiektu, właściciele ogniska lub grilla, przejażdżek bryczką. Właściciele Lilijki wykorzystują przede wszystkim walory przy-organizują też biegi na orientację i wieczorne gawę-

rodnicze. Położenie gospodarstwa w pięknym kom-

dy, podczas których opowiadają o ciekawych zda-

pleksie leśnym daje możliwość obserwacji dzikiej rzeniach i przybliżają lokalne legendy.

zwierzyny i eksploracji terenu. Dodatkowym atutem Siedlisko urządzone jest w stylu rustykalnym. Okna jest bliskość rzeki Wkry, na której organizowane zdobią ręcznie robione firany, a stoły – obrusy, są spływy kajakowe dla całych rodzin. Goście Lilij-stwarzając atmosferę ciepła ogniska domowego.

ki nie narzekają na nudę również zimą – korzystają Jednocześnie całe wyposażenie jest komfortowe wtedy z leśnych przejażdżek saniami i przemierza-i dostosowane do potrzeb nawet najbardziej wyma-

ją leśne ścieżki na nartach biegowych. Promując gających gości. Do dyspozycji turystów są pokoje 64

65

w dwóch domach: myśliwskim z 2–4 osobową sy-

pialnią, łazienką, salą biesiadną i kuchnią oraz domu głównym z 2 pokojami 2–osobowymi, pokojem

2–4 os, 1 apartamentem 2–4 osobowym z łazienką

i salonem z kominkiem. W domu znajdują się 2 do-

datkowe łazienki, stylowa kuchnia i jadalnia.

Ze względu na bliskie położenie Warszawy, więk-

szość gości Lilijki stanowią mieszkańcy stolicy, ale przyjeżdżają również stali bywalcy z miast takich jak Gdańsk, Poznań, czy Elbląg. Siedlisko gości też wielu obcokrajowców.

Właścicielom Lilijki największą satysfakcję z prowadzenia agroturystyki daje przede wszystkim

możliwość spotykania ciekawych ludzi z różnych

zakątków kraju i świata i prowadzenie z nimi fascy-

nujących rozmów. Dewiza Siedliska brzmi „traktuj gości tak, jak sam chciałbyś być traktowany”.

66

67

Dziki Zakątek Piskornia

Domki nad Narwią

+48 792 430 344

Piskornia 35C, 06-121 Pokrzywnica Piskornia Duża

https://www.facebook.com/DzikizakatekPiskornia

Dziki Zakątek to miejsce wprost stworzone do tego, Turyści mają więc możliwość prawdziwego oderwa-aby zapomnieć o codziennym pośpiechu i delek-

nia się od życia codziennego i aktywnego wypo-

tować się błogim spokojem oraz bliskością natury. czynku na świeżym powietrzu.

Agroturystyka oferuje trzy domy w różnych lokaliza-

cjach w okolicy Serocka, a dokładniej wsi Piskornia. Goście Zakątka mogą korzystać również z boisk do Wszystkie obiekty położone są w cichych miejscach, siatkówki, grilla, miejsc na ognisko oraz dużych ba-a jednocześnie blisko większych ośrodków miejskich senów ogrodowych. W promowaniu oferty swojego takich jak Nowy Dwór Mazowiecki, czy Warszawa. obiektu, właściciele szczególnie wykorzystują bli-Właściciele Dzikiego Zakątka prowadzą gospodar-

skość walorów naturalnych – rzeki i lasu, ale także

stwa od 6 lat.

uroki mazowieckiej wsi – ciszę, beztroskę i możliwość relaksu. Niedaleko znajduje się zaprzyjaźniona

Po wielu latach zajmowania się kuchnią zapragnęli stadnina koni „Ranczo za lasem”, właściciele Zakątka jednak zmiany i pójścia w kierunku czegoś, co daje współpracują też z lokalnymi przedsiębiorcami, or-z jednej strony dużą satysfakcję, a z drugiej – wię-ganizując spływy kajakowe po rzekach takich jak cej spokoju i kontaktu z naturą. I tak powstał Dziki Narew, Orzyc, Liwiec i Wkra.

Zakątek, piękne, całoroczne, w pełni wyposażo-

ne domy drewniane. Najmniejszy z nich ma 45 m2 Okolica cieszy się również popularnością wśród powierzchni użytkowej i jest idealny dla grupy 4–6 miłośników trekkingu i wędkarstwa. Większość osób. Dom o powierzchni 80 m2 rekomendowany gości Zakątka stanowią mieszkańcy okolicznych jest dla 8 osób, a największy (96 m2) – dla 10 osób. miejscowości – Warszawy, Płońska, Nowego Dwo-Wszystkie obiekty posiadają duże, ogrodzone dział-

ru Mazowieckiego. Jednocześnie, wraz z rozwojem

ki, położone z dala od hałasu i zgiełku miejskiego. działalności, do obiektu przyjeżdża coraz więcej 68

69

osób z całego kraju – głównie za sprawą poleceń

przekazywanych przez zadowolonych turystów.

Oprócz tzw. poczty pantoflowej, promocja Zakątka

odbywa się również za pomocą portali branżowych

oraz mediów społecznościowych. Właścicielom

agroturystyki największą satysfakcję z prowadze-

nia gospodarstwa daje przede wszystkim uśmiech

i zadowolenie gości, a także niezależność w działa-

niu i podejmowaniu decyzji biznesowych. Istotne

są również możliwość pracy w otoczeniu przyro-

dy, bez większego pośpiechu i hałasu. Po prostu wszystko płynie tak, jak powinno, zgodnie z ryt-mem natury.

70

71

Przystań Zdrowia

Szkwa 23, 07-402 Szkwa

+ 48 535 97 57 44

http://www.agro-szkwa.pl

Agroturystyka Przystań Zdrowia położona jest pojawiają się też osoby z innych regionów Polski. Te-w miejscowości Szkwa, nad rzeką o tej samej na-

ren agroturystyki to idealne miejsce do organizowa-

zwie, w otoczeniu lasów Puszczy Kurpiowskiej. nia spotkań rodzinnych i towarzyskich. W altankach Z dala od zgiełku i szumu miast. To prawdziwy raj nad stawem goście mogą korzystać z grilla, rozpalać dla osób chcących odpocząć oraz przywrócić har-ogniska i spędzać miło czas podczas długich roz-monię swojego ciała i umysłu. Przystań mieści się mów przy kominku. Miłośnicy wędkarstwa łowią na terenie dawnego gospodarstwa rolnego, które ryby w okolicznym stawie, amatorzy sportu grają obecny właściciel przekształcił w ośrodek turysty-w piłkę plażową, badmintona, pin ponga, jeżdżą na

ki wiejskiej. W budowaniu oferty swojego obiektu, rowerze, pływają kajakami lub rowerami wodnymi.

właściciele stawiają przede wszystkim na walory Z kolei dzieci doskonale bawią się na urozmaiconym przyrodnicze – bliskość rzeki i lasów oraz atrakcje placu zabaw. Goście Przystani nie nudzą się również kulturowe – w okolicznych miejscowościach są trzy zimą – wtedy najczęściej poznają okolice podczas skanseny ukazujące dawne życie na Kurpiach. W są-spacerów ścieżkami tematycznymi i uczestniczą

siedztwie agroturystyki odbywają się też liczne im-

w kuligach, zakończonych ogniskiem i wspólnym

prezy regionalne, a ośrodek Przystań Zdrowia czę-biesiadowaniem. Warto dodać, że właściciele obiek-

sto stanowi bazę wypadową dla uczestników tych tu organizują też turnusy kondycyjno-redukcyjne, wydarzeń. Promocja obiektu odbywa się głównie imprezy okolicznościowe i integracyjne, szkolenia, poprzez przynależność do organizacji turystycznych a także spotkania tematyczne przy ognisku. Goście oraz zamieszczanie materiałów na temat ośrodka na Przystani mogą liczyć na całodobowe wyżywie-portalach internetowych i w mediach społeczno-

nie lub skorzystać z wybranych posiłków. Atutem

ściowych. W większości klientami Przystani Zdro-

agroturystyki jest kuchnia oparta na tradycyjnych wia są mieszkańcy Mazowsza, ale coraz częściej recepturach i daniach regionalnych, będących 72

73

dziedzictwem kulinarnym tego obszaru. Większość

produktów pochodzi z przydomowego ogródka oraz

od lokalnych dostawców. Do dyspozycji gości jest też

Stary Domek wyposażony w sprzęt kuchenny AGD,

w którym jest możliwość samodzielnego przygoto-

wania posiłków. Właścicielom agroturystyki naj-

większą satysfakcję w odniesieniu do wykonywanej

pracy daje przede wszystkim widok zadowolonych

gości, którzy odzyskują swoje siły i zdrowie podczas

pobytu w Przystani. Cieszy również to, że przyjezd-

ni chętnie korzystają z uroków okolicznych terenów

i pobliskich atrakcji. Właściciele ośrodka wiążą jego przyszłość z organizacją spotkań szkoleniowych

i integracyjnych oraz turnusów wypoczynkowo-

kondycyjno -relaksacyjnych, wraz z rozwojem bazy

niezbędnej do ich przeprowadzenia.

74

75

PORADNIK

76

77

Agroturystyka to działalność funkcjonująca na sty-

» Lokalny Punkt Informacyjny Funduszy

Fundusze Europejskie 2021–2027 będą dostępne Z dofinansowania będą mogły korzystać m.in. mikro, ku rolnictwa oraz turystyki. Dlatego wsparcia nale-Europejskich w Siedlcach,

w ramach programów regionalnych i sektorowych. małe i średnie przedsiębiorstwa prowadzące działal-ży szukać zarówno w instytucjach koordynujących

ul. Wiszniewskiego 4, tel. 22 542 27 12,

Wsparcie dla rolnictwa na terenie województwa ność lub zamierzające prowadzić działalność na te-działalność rolniczą , jak i turystyczną.

e-mail: punkt_siedlce@mazowia.eu

mazowieckiego realizowane będzie przede wszyst-

renie Polski Wschodniej. Budżet całego programu to

Polskie rolnictwo, podobnie jak to miało miejsce kim z programu regionalnego. Według założeń pro-14,3 mld zł, a szczegółowe informacje można znaleźć

w perspektywie 2014–2020, będzie jednym z głów-

Informacji nt. funduszy można zasięgnąć dzwoniąc

jektu dokumentu Fundusze Europejskie dla Mazow-

na stronie https://www.polskawschodnia.gov.pl.

nym obszarów wsparcia ze strony Unii Europejskiej. na infolinię 801 101 101 lub pisząc na punkt_kon-sza na lata 2021–2027, w Priorytecie V – Fundusze

Szczegółowe dokumenty są nadal w fazie opraco-

taktowy@mazowia.eu.

Europejskie dla wyższej jakości życia na Mazowszu W odniesieniu do promocji agroturystyki warto wywania i konsultacji. Aktualne informacje można

wpisano Cel szczegółowy 4 Wzmacnianie roli kul-

zainteresować się działalnością mazowieckiego

znaleźć na Portalu Funduszy Europejskich https://

Zatwierdzony już przez Komisję Europejską, przygo-

tury i zrównoważonej turystyki w rozwoju gospo-

ROT-u. Co do zasady, promocją polskich regionów

www.funduszeeuropejskie.gov.pl/strony/o-fundu-

towany przez Polskę Plan Strategiczny dla Wspólnej

darczym, włączeniu społecznym i innowacjach zajmują się regionalne organizacje turystyczne czyli szach/fundusze-2021-2027/, na którym znajduje Polityki Rolnej na lata 2023–2027 opiera się o 10

społecznych. Bieżące informacje dostępne są pod ROT-y. Jest ich 16, po jednym na każde wojewódz-się m.in. wyszukiwarka dotacji.

celów WPR:

adresem: https://www.funduszedlamazowsza.eu/

two. ROT-y współpracują z samorządami czyli urzę-

W województwie mazowieckim funkcjonuje kilka 1. zapewnienie godziwych dochodów rolnikom; fundusze-europejskie-na-lata-2021_2027/.

dami marszałkowskimi oraz jednostkami samorzą-

punktów informacyjnych:

2. zwiększenie konkurencyjności;

du terytorialnego czyli gminami i powiatami, oraz

» Centralny Punkt Informacyjny Funduszy

3. poprawa pozycji rolników w łańcuchach

Kolejnym ważnym narzędziem wsparcia w kolejnych innymi organizacjami i przedsiębiorcami z szeroko Europejskich w Warszawie,

żywnościowych;

latach będzie również program Polska Wschodnia, pojętego sektora turystycznego. Na Mazowszu ul. Domaniewska 39A, tel. 22 626 06 32,

4. przeciwdziałanie zmianom klimatu;

który pojawił się pod nową nazwą, jako Fundusze działa prężnie Mazowiecka Regionalna Organizacja e-mail: punktinformacyjny@cpe.gov.pl

5. ochrona środowiska;

Europejskie dla Polski Wschodniej (FEPW). Będzie Turystyczna, która promuje walory województwa

» Główny Punkt Informacyjny Funduszy

6. zachowanie krajobrazów i różnorodności

się koncentrował na czterech głównych obszarach:

mazowieckiego, wydaje materiały krajoznawcze i

Europejskich w Warszawie,

biologicznej;

» wzmocnienie konkurencyjności i innowacyjno-

przewodnickie, prowadzi badania ruchu turystycz-

ul. Jagiellońska 74, tel. 22 542 20 38,

7. wspieranie zmiany pokoleniowej;

ści przedsiębiorstw;

nego, wizyty studyjne oraz imprezy promocyjne.

e-mail: punkt_kontaktowy@mazowia.eu

8. tętniące życiem obszary wiejskie;

» energia i ochrona klimatu;

MROT posiada ponad 15 lat doświadczenia w bu-

» Lokalny Punkt Informacyjny Funduszy

9. ochrona jakości żywności i zdrowia;

» zwiększenie dostępności transportowej;

dowaniu i pielęgnowaniu wizerunku Mazowsza,

Europejskich w Ostrołęce,

10. wspieranie wiedzy i innowacji.

» rozwój zrównoważonej turystyki.

jako najlepszej destynacji turystycznej w kraju.

ul. Piłsudskiego 38, tel. 22 542 27 15,

https://www.mrot.pl.

e-mail: punkt_ostroleka@mazowia.eu

Co istotne dla planujących i poszerzających działal-

Oprócz 5 województw dotychczas objętych wspar-

» Lokalny Punkt Informacyjny Funduszy

ność w ramach agroturystyki, ważnym elementem

ciem: lubelskiego, podkarpackiego, podlaskiego, świę-

Podobnie do regionalnych organizacji turystycz-

Europejskich w Radomiu,

wsparcia, który będzie realizowany w ramach Planu

tokrzyskiego i warmińsko-mazurskiego, z nowego nych istnieją Lokalne Organizacje Turystyczne czyli ul. Kościuszki 5a, tel. 22 542 27 13,

Strategicznego, będzie pomoc na rozwój turystyki,

programu będzie korzystać także województwo ma-

LOT-y. To organizacje współpracy samorządu tery-

e-mail: punkt_radom@mazowia.eu

w tym na poszukiwanie innowacyjnych rozwiązań

zowieckie bez Warszawy i dziewięciu otaczających torialnego i lokalnego sektora turystycznego w za-dla rozwoju gospodarki wolnego czasu (krótkie urlo-

ją powiatów (tzw. region mazowiecki regionalny). kresie promocji turystycznej danego obszaru, ze py, wyjazdy weekendowe).

78

79

szczególnym uwzględnieniem tworzenia, promocji Europejskiej. Na stronie KSOW dostępna jest mapa i rozwoju lokalnych produktów turystycznych. LOT-oraz lista LGD działających na terenie i na rzecz Ma-

-y mają charakter stowarzyszeń. Do najważniejszych zowsza (Baza Lokalnych Grup Działania 2014–2020

zadań lokalnych organizacji turystycznych należą:

oraz Mapa LGD na Mazowszu).

» integracja społeczności lokalnej, głównie jedno-

stek samorządu lokalnego i branży turystycznej;

Na koniec, bardzo ważna z punktu widzenia gospoda-

» kreowanie produktu turystycznego wokół lokal-

rza zakładającego agroturystykę, może być Krajowa

nych atrakcji turystycznych;

Sieć Obszarów Wiejskich. KSOW to sieć wymiany in-

» gromadzenie i aktualizacja informacji o atrak-

formacji i współpracy pomiędzy organizacjami i insty-

cjach i produktach turystycznych;

tucjami, które działają na rzecz poprawy jakości życia

» utrzymanie i prowadzenie lokalnych punktów mieszkańców wsi i małych miast. Partnerami KSOW

informacji turystycznej.

mogą być bardzo różne podmioty, ale połączone ideą

rozwoju obszarów wiejskich. KSOW wspiera m.in.

Listę aktualnych LOT-ów można zweryfikować na stro-

działania na rzecz społeczności lokalnych oraz rozwo-

nie Polskiej Organizacji Turystycznej (www.pot.gov.pl). ju obszarów wiejskich oraz wdrażanie Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Promuje także projekty

Innym typem organizacji, która może być źródłem dedykowane mieszkańcom obszarów wiejskich oraz wsparcia dla agroturystyki jest tzw. lokalna grupa innowacyjne pomysły w rolnictwie. KSOW tworzą: działania (LGD). To rodzaj partnerstwa terytorial-

» instytucja zarządzająca (Ministerstwo Rolnictwa

nego, gromadzącego przedstawicieli lokalnych or-

i Rozwoju Wsi);

ganizacji oraz mieszkańców danego obszaru. Pod-

» jednostka centralna w Centrum Doradztwa

stawą prawną funkcjonowania LGD w Polsce są

Rolniczego w Brwinowie oraz 16 jednostek

ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich

regionalnych;

oraz o stowarzyszeniach. Członkami LGD mogą być » Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnic-np. przedstawiciele samorządów gmin, placówek

twa oraz Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa.

oświaty, kultury, organizacji, stowarzyszeń oraz

firm, działających na danym terenie. LGD rejestro-

Dużo aktualnych informacji na temat działalności wane są w Krajowym Rejestrze Sądowym jako sto-oraz wsparcia ze strony KSOW można uzyskać na

warzyszenia specjalne, posiadają statut i wybrane stronie (https://ksow.pl) oraz za pośrednictwem me-władze. LGD przygotowują Lokalną Strategię Roz-

diów społecznościowych (Facebook, Twitter, YouTu-

woju, a po akceptacji LGD przez samorząd danego bie oraz Instagram).

województwa, może ona korzystać z funduszy Unii

80

Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich – to propozycja szeroko rozumianej współpracy i wymiany doświadczeń w zakresie rozwoju obszarów wiejskich pomiędzy wszystkimi organizacjami działającymi na obszarach wiejskich oraz na rzecz ich rozwoju.

Biuro Regionalne Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich w Województwie Mazowieckim, realizując założenia PROW 2014-2020 wspiera lokalne inicjatywy na obszarach wiejskich oraz propaguje regionalną kulturę i historię, podejmuje szereg działań informacyjno-promocyjnych, których celem jest aktywizacja społeczności lokalnej, wspieranie wymiany doświadczeń i dobrych praktyk oraz poszukiwanie rozwiązań innowacyjnych dla rozwoju obszarów wiejskich.

Biuro Regionalne Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich

Departament Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich

Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie ul. Skoczylasa 4, 03-469 Warszawa

tel.: 22 59 79 701

e-mail: ksow@mazovia.pl

Zachęcamy do odwiedzenia stron internetowych: mazowieckie.ksow.pl, gdzie można znaleźć informacje o bieżących inicjatywach i wsparciu KSOW oraz ksow.pl, gdzie można zarejestrować się jako Partner KSOW